Αυτό Τον Μήνα
Ύψωμα 731. Οι Θερμοπύλες που δεν έπεσαν ποτέ.

Ύψωμα 731. Οι Θερμοπύλες που δεν έπεσαν ποτέ.

Καθώς τελείωνε ο χειμώνας, τα πράγματα δεν εξελίσσονταν καλά για τον ιταλικό στρατό. Ο ελληνικός στρατός είχε ανακόψει την προέλασή του και είχε αντεπιτεθεί επιτυχώς, απωθώντας τους εισβολείς. Με τη γερμανική εισβολή να έχει ήδη δρομολογηθεί, η μεγάλη «Εαρινή Επίθεση» του «Ντούτσε», υπό την επίβλεψη του ίδιου, ήταν το μεγάλο στοίχημα του ηγέτη της φασιστικής Ιταλίας για να δώσει «θετικό πρόσημο» σε ένα πόλεμο φιάσκο. Ωστόσο τα πράγματα, για άλλη μια φορά, δεν θα εξελίσσονταν όπως θα ήθελε ο Μουσολίνι.

Το ύψωμα 731 βρίσκεται περί τα 20 χλμ. βόρεια της Κλεισούρας. Ήταν ένα από τα ισχυρότερα ερείσματα που κατέλαβε ο Ελληνικός Στρατός κατά τους χειμερινούς αγώνες, που προηγήθηκαν, κλειδί της όλης τοποθεσίας, στον κεντρικό τομέα της Αλβανίας. Η παραμονή σε ελληνικά χέρια του υψώματος αυτού καταδίκαζε κάθε προσπάθεια των Ιταλών. Η μάχη ήταν τόσο σημαντική, που έκανε το Μουσολίνι να βρεθεί αυτοπροσώπως στην πρώτη γραμμή. Είχε υποσχεθεί άλλωστε στον Χίτλερ ότι τον Μάρτιο θα έκανε παρέλαση στην Αθήνα και ήθελε να είναι παρών στον θρίαμβό της Ιταλίας.

Ο Μουσολίνι προσέβλεπε οπωσδήποτε σε μια επιτυχία πριν τον Απρίλιο, οπότε και αναμενόταν η γερμανική επίθεση. Σε μυστική του έκθεση προς τον βασιλιά της Ιταλίας, έγραφε πως «οφείλουμε να έχουμε τουλάχιστον μια στρατιωτική επιτυχία, προ της εξαπολύσεως της επίθεσης κατά τις αρχές Απριλίου από τους Γερμανούς». Ως εκ τούτου, είχε συγκεντρωθεί τεράστιος όγκος δυνάμεων.

Σε πρώτη φάση την επίθεση ανέλαβαν πέντε ιταλικές μεραρχίες, συν μια λεγεώνα μελανοχιτώνων, τρεις μεραρχίες σε δεύτερη φάση και δύο μεραρχίες σε εφεδρεία στην περιοχή του Τεπελενίου. Οι δυνάμεις αυτές υποστηρίζονταν από 400 πυροβόλα και ισχυρές αεροπορικές δυνάμεις. Για να είναι σίγουρος για το αποτέλεσμα, ενίσχυσε με ξεκούραστες και πολλαπλάσιες δυνάμεις το ιταλικό στράτευμα και υποχρέωσε να πάνε στο μέτωπο όλα τα σημαντικά στελέχη του φασιστικού κινήματος, αλλά και τα παιδιά της ιταλικής αριστοκρατίας. Ιταλική επιδίωξη ήταν η επίτευξη συντριπτικής υπεροπλίας στην περιοχή, προκειμένου η αποτυχία να καθίσταται «αδύνατη».

Το ιταλικό σχέδιο προέβλεπε επίθεση μεταξύ των ποταμών Άψου και Αωόυ, επί της γενικής κατεύθυνσης Γκλάβα- Μπούμπεσι, με σκοπό τη δημιουργία ρήγματος και τη διάνοιξη της κοιλάδας του ποταμού Ντεσνίτσα. Απώτερος στόχος ήταν τα Ιωάννινα, και η περιοχή που θα επικεντρωνόταν η επίθεση ήταν ο τομέας της 1ης Μεραρχίας του ελληνικού στρατού, ανάμεσα στο Μπούμπεσι και το ύψωμα 1308.

Έλληνες στρατιώτες στα βουνά της Ηπείρου.

Οι προετοιμασίες αυτές δεν είχαν περάσει απαρατήρητες από ελληνικής πλευράς: Το Β′ Σώμα Στρατού, λόγω των πληροφοριών για τις εντατικές προετοιμασίες των Ιταλών, είχε διατάξει να οργανωθούν καλύτερα οι θέσεις των ελληνικών δυνάμεων. Ως προς τις ελληνικές δυνάμεις, την ιταλική επίθεση θα αντιμετώπιζαν πέντε μεραρχίες: Η 1η, η 2η, η 5η, η 11η, η 15η και η 17η- με το κύριο βάρος να σηκώνει η 1η Μεραρχία, που κατείχε άλλωστε και το πλέον νευραλγικό σημείο.

Η επίθεση άρχισε τα ξημερώματα της 9ης Μαρτίου, με σφοδρότατο βομβαρδισμό: Στο πλαίσιο της προπαρασκευής πυροβολικού, μέσα σε διάστημα 2,5 ωρών, ρίχτηκαν 100.000 βλήματα εναντίον των ελληνικών θέσεων, σε μέτωπο 6 χλμ. Η ιταλική επίθεση εκδηλώθηκε με ιδιαίτερη ένταση στο τμήμα από το όρος Τρεμπεσίνα μέχρι το Μπούμπεσι- ωστόσο η επίθεση αποκρούστηκε, σε κάποιες περιπτώσεις με μάχη σώμα.

Η επίθεση επαναλήφθηκε την επόμενη ημέρα (10 Μαρτίου), χωρίς αποτέλεσμα, ενώ στις 11 Μαρτίου έγινε ξανά προσπάθεια σε όλο το μέτωπο μεταξύ Αώου και Άψου, με έμφαση ξανά στο κομμάτι μεταξύ Τρεμπεσίνας και Μπούμπεσι. Των ιταλικών επιθέσεων προηγούνταν σφοδρή προπαρασκευή πυροβολικού και αεροπορικές επιθέσεις, τις οποίες ακολουθούσαν οι επιθέσεις του πεζικού ωστόσο οι επιθέσεις αποκρούστηκαν όλες από τις ελληνικές δυνάμεις.

Την υπεράσπισή του στρατηγικής σημασίας υψώματος, κεντρικού «πυλώνα» της ελληνικής άμυνας, η παραμονή του σε ελληνικά χέρια έκοβε κάθε επιθετική προσπάθεια από ιταλικής πλευράς, είχε αναλάβει το 2ο Τάγμα του 5ου Συντάγματος Τρικάλων με διοικητή τον ταγματάρχη Δημήτριο Κασλά, η εντολή του οποίου ήταν σαφής: «Ουδείς θα κινηθή προς τα οπίσω. Πάντες θα αποθάνωσι επί των θέσεών των».

Οι επιθέσεις άρχιζαν με πυκνό κανονιοβολισμό, που ανέσκαπτε τα υψώματα, και μετά ακολουθούσαν έφοδοι, όπου η μάχη γινόταν σώμα με σώμα, με χειροβομβίδες και λόγχες. Όπως γράφει ο Κασλάς για την πρώτη ημέρα, είχε δώσει εντολή στους στρατιώτες του να μην ανοίγουν πυρ από μεγάλες αποστάσεις, παρά μόνο όταν έφταναν σε συγκεκριμένα σημεία, σε απόσταση περίπου 200 μέτρων.

Οι επιθέσεις αποκρούστηκαν με φρικτές απώλειες για τους Ιταλούς. «Η νύκτα μας βρίσκει όλους εξηντλημένους σωματικώς. Είμεθα όλη την ημέραν νηστικοί. Εν τούτοις κανείς δεν θέλει να φάγη. Έχουμε άφθονο κονιάκ. Οι Λόχοι δεν ζητούν ψωμί αλλά χειροβομβίδας αμυντικάς και σκαπανικά εργαλεία» γράφει ο ταγματάρχη Κασλάς.

Ο Μουσολίνι επιτηρεί της κινήσεις των Ιταλικών στρατευμάτων από ασφαλή απόσταση.

 

Οι εικόνες, όπως περιγράφονται από τις σχετικές αναφορές, ήταν φρικτές: Μέχρι τις 19 Μαρτίου, το αιματοβαμμένο 731 δέχτηκε 18 επιθέσεις- με τα πτώματα να σκεπάζουν το έδαφός του, όπως και του γειτονικού 717. Ο Δ. Κόκκινος γράφει σχετικά στο «Ο Πόλεμος 1940-1941» τα εξής, «Το ιταλικόν πυροβολικόν και οι όλμοι ανέσκαπτον ολοένα την επιφάνειαν του υψώματος, έκαναν να αναπηδούν διαρκώς από τούτου πίδακες από καπνόν, φλόγας, χώματα, λίθους και θραύσματα των οβίδων, μέχρι του σημείου να αλλοιώνεται η φυσιογνωμία του εδάφους. Παρείχετο η εντύπωσις ότι επί του φλεγομένου τούτου χώρου, τα ελληνικά τμήματα ή είχον κονιορτοποιηθεί ή είχον διαλυθή. Αλλά όταν εφώρμα προς κατάληψίν του το ιταλικόν πεζικόν, αι ελληνικαί δυνάμεις ανεφαίνοντο με τας κραυγάς “αέρα” που ήσαν ναν να έφθαναν από όλην την Ελλάδα, ενισχυόμεναι από τους ήχους τόσων εκρήξεων και βολών και με τας αντεπιθέσεις των, ηνάγκαζον τους Ιταλούς να στρέφωνται προς τα οπίσω και να βάλλωνται φεύγοντες από των νώτων».

Ο Άγγελος Τερζάκης, στην «Ελληνική Εποποιΐα 1940-1941», περιγράφοντας τη δεύτερη ημέρα, παρομοιάζει τους βομβαρδισμούς στο 731 με τους τρομακτικούς βομβαρδισμούς στο Βερντέν τον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο: «Τα ελληνικά πυρά της έκοψαν την ορμή, ως που το μεσημέρι οι Ιταλοί ενισχυμένοι με νέες δυνάμεις, ξανάρχισαν, όμως το πεζικό κατόρθωσε με μόνα τα δικά του μέσα να σπάσει το πρώτο κύμα του εχθρού. Στις 6 τ’ απόγεμα οι Ιταλοί άνοιγαν μεγάλη φωτιά κατά του 731. Χίμηξαν ύστερα με ταυτόχρονη προσπάθεια να το υπερκεράσουν από τη δημοσιά, ενώ έπιαναν και να βομβαρδίζουν την Τρεμπεσίνα. Ήταν η έβδομη επίθεσή τους για το 731. Το ύψωμα έμπαινε πια, ζωσμένο με φλόγες στο θρύλο».

«Οι Ιταλοί κινούνται με μυρίας προφυλάξεις, τους καταλαμβάνει πρώτον το πυροβολικόν μας και τους αποδεκατίζει. Το πυροβολικόν των Ιταλών προσπαθεί να υποστηρίζει την κινουμένην φάλαγγα. Οι Ιταλοί προχωρούν κατά διαδοχικά κύματα με προφανή σκοπόν να καταλάβουν οπωσδήποτε το 731, χωρίς να λαμβάνουν υπ’ όψιν τας απωλείας των. Οι Ιταλοί φθάνουν εις απόστασιν από 50-100 μ. από την γραμμήν αντιστάσεως. Διά να εξαπατήσουν τους στρατιώτας μας υψώνουν λευκά μανδίλια, προς στιγμήν υπέθεσαν ότι επρόκειτο να παραδοθούν. Αντελήφθην εκ πρώτης στιγμής ότι επρόκειτο περί απάτης. Επενέβην αμέσως, διέταξα έντασιν των πυρών διά χεροβομβίδων και τοπικήν αντεπίθεσιν».

Οι πλαγιές του 731 είχαν καταστραφεί από τους πυκνούς κανονιοβολισμούς, ενώ τα δέντρα είχαν ξεριζωθεί ή κοπεί. Όπως προαναφέρθηκε, τα πτώματα σκέπαζαν τα εδάφη του 731 και του 717. Στις 21 Μαρτίου, Ιταλός αξιωματικός και στρατιωτικοί ιερείς, που επισκέφθηκαν τους αμυνόμενους για να διαπραγματευθούν τους όρους ολιγόωρης ανακωχής, για την περισυλλογή και ταφή των νεκρών, βρέθηκαν προ φρικιαστικού θεάματος. Σύμφωνα με αναφορές, Ιταλός ιερέας, όταν του έβγαλαν τον επίδεσμο με τον οποίο του είχαν δέσει τα μάτια, τα κάλυψε ξανά αμέσως, ψιθυρίζοντας «terrible».

Έλληνες στρατιώτες αναζητούν κάλυψη στο κατασκαμμένο 731.

Έλληνες στρατιώτες αναζητούν κάλυψη στο κατασκαμμένο 731.

Από τις 11 Μαρτίου και μετά οι ιταλικές προσπάθειες στο πλαίσιο της Εαρινής Επίθεσης ανανεώθηκαν, περιλαμβάνοντας νυχτερινές επιθέσεις, χωρίς αποτέλεσμα. Στις 13 Μαρτίου εκδηλώθηκε επίθεση στον τομέα της 11ης Μεραρχίας, ενώ τη νύχτα της 13ης προς τη 14η έγινε επίθεση σε όλη τη ζώνη μεταξύ Αώου και Άψου, πάλι χωρίς καμία επιτυχία. Το πρωί της 14ης αποκρούστηκε νέα ιταλική επίθεση, την οποία ακολούθησε και άλλη, στην περιοχή Σεντέλι.

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας, με μεγάλη υποστήριξη πυροβολικού και αεροπορίας, έγινε μεγάλη επίθεση στη ζώνη μεταξύ Τρεμπεσίνας και Μπούμπεσι. Όλες οι επιθέσεις αποκρούστηκαν με το αιματοβαμμένο Ύψωμα 731 να βρίσκεται πάντα στο επίκεντρο της σύγκρουσης, «σπάζοντας» τα κύματα των επιθέσεων. Είναι χαρακτηριστικό πως, λόγω των πυρών, το ύψος του 731 μειώθηκε κατά πέντε μέτρα, αργότερα στους χάρτες θα αναφερόταν ως 726, καθώς την ονομασία καθορίζει το υψόμετρο.

Με την Εαρινή Επίθεση να έχει αποτύχει παταγωδώς, επρόκειτο πρακτικά για το τέλος των ιταλικών προσπαθειών κατάκτησης της Ελλάδας. Η γερμανική εισβολή ήταν καθ’οδόν, και στην ελληνική ηγεσία επικρατούσε αναβρασμός, με αντικαταστάσεις στρατηγών, καθώς και σχεδιασμούς για την αντιμετώπιση της επερχόμενης επίθεσης, με το Γενικό Στρατηγείο να παρουσιάζεται αποφασισμένο να συνεχίσει των αγώνα κατά των Ιταλών από τις θέσεις όπου βρισκόταν, επιδιώκοντας παράλληλα την ανάσχεση των Γερμανών στα οχυρά της Μακεδονίας- ενώ παράλληλα ασκούνταν πιέσεις για νέα γραμμή άμυνας στον Αλιάκμονα, προκειμένου να αποφευχθούν τα δύο μέτωπα- ωστόσο η άποψη που επικράτησε ήταν η πρώτη.

Χωρίς να θέλουμε να προβούμε σε συγκρίσεις, είναι αναπόφευκτο να μην αντιπαραθέσουμε την Μάχη για το Ύψωμα 731 με την Μάχη των Θερμοπύλων. Οι 300 του Κασλά πήγαν και εκείνοι να θυσιαστούν σαν τους 300 του Λεωνίδα, με έναν ασυγκρίτως ισχυρότερο τεχνολογικά εχθρό με μία ασύλληπτη δύναμη πυρός των Ιταλών και η μόνη διαφορά τους με τους 300 του Λεωνίδα, είναι ότι εκείνοι νίκησαν. Αιωνία τους η μνήμη. Η Ελλάς θα τους ευγνωμονεί για πάντα.

 

Ζήτω το Έθνος.

Ζήτω η Ελλάς.

Ζήτω ο Ελληνικός Στρατός.

Πηγές:

  • Άγγελος Τερζάκης, “Ελληνική Εποποιΐα 1940-1941”.
  • Δ. Κόκκινος, “Ο Πόλεμος 1940-1941”.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.