Μεσοβυζαντινή Περίοδος (610-1057 μ.Χ.)
Βαράγγειος Φρουρά. Οι Βίκινγκ φρουροί του Αυτοκράτορα.

Βαράγγειος Φρουρά. Οι Βίκινγκ φρουροί του Αυτοκράτορα.

Μεταξύ των μισθοφόρων του 10ου και του 11ου αιώνα ξεχωρίζει αναμφίβολα η περίφημη Φρουρά των Βαράγγων. Η περιοχή προέλευσης τους ήταν η Βόρεια Ευρώπη. Υπάρχουν άφθονα ανέκδοτα και ιστορίες για τα κατορθώματά τους στους μύθους της Ισλανδίας, τα γνωστά sagas, του 12ου και 13ου αιώνα.

Σύμφωνα με μια πρόσφατη εκδοχή, επρόκειτο για πολεμιστές που ήταν περιζήτητοι για την ικανότητά τους να «αναλαμβάνουν κάθε είδους υπηρεσία» μεταξύ αυτών και δολοφονίες. Το όνομά τους, Βαράγγοι, το χρησιμοποιούσαν οι Ρώσοι και μέσω αυτών το υιοθέτησαν οι Ρωμνιοί για να περιγράψουν τους Σκανδιναβούς πολεμιστές.

Η ονομασία τους προέρχεται μάλλον από τη νορβηγική λέξη «Βαρ», που σημαίνει λόγος τιμής και περιγράφει μια ομάδα ανδρών συνδεδεμένη με όρκους και ένα κοινό κώδικα συμπεριφοράς. Το πιθανότερο είναι πως η περιγραφή αυτή προσομοιάζει με Βίκινγκς μισθοφόρους. Οι Βίκινγκς, Σουηδοί, εγκατεστημένοι στη Ρωσία κυρίως, επισκέφθηκαν για πρώτη φορά την Κωνσταντινούπολη το 838, αφού είχαν ιδρύσει τη ρωσική ηγεμονία στο Νόβγκοροντ.

Το 860, μετά από μια αποτυχημένη επίθεση εναντίον της Βασιλεύουσας, ήλθαν σε συμφωνία με τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ΄, ώστε κάποιοι από αυτούς τους «Ρως”, όπως αποκαλούνταν, να υπηρετήσουν στον βυζαντινό στρατό. Αν και αυτή η συμφωνία δεν τηρήθηκε, παρόμοιες συμφωνίες έγιναν πιθανόν το 911, το 944 και το 971. Το 911, στην αποτυχημένη προσπάθεια των Βυζαντινών για ανακατάληψη της Κρήτης από τους Άραβες, συμμετείχαν και 700 Ρώς ναύτες.

Το 955 επίσης, Ρως πολέμησαν εναντίον των Αράβων στη μάχη του Χάνδακα. Ωστόσο, έως την εποχή του Βασιλείου Β΄του Βουλγαροκτόνου, καμία από αυτές τις ρωσικές μισθοφορικές μονάδες δεν αποτέλεσε μια μόνιμη δύναμη στη διάθεση του βυζαντινού κράτους. Το 988 ο Βασίλειος Β΄ ζήτησε βοήθεια από τον πρίγκιπα του Κιέβου Βλαδίμηρο για να υπερασπισθεί τον θρόνο του από τον στασιαστή γαιοκτήμονα Βάρδα Φωκά. Ο Βλαδίμηρος έστειλε 6.000 Βαράγγους.

Βαράγγος του 10ου αιώνα.

 

Το εκστρατευτικό σώμα αποβιβάσθηκε στη Χρυσούπολη και συνέτριψε τα στρατεύματα των στασιαστών. Κατά τη διάρκεια της μάχης, ο Φωκάς υπέστη εγκεφαλικό στη θέα των τρομερών Βαράγγων. Πέθανε και ο στρατός του τράπηκε σε φυγή. Σύμφωνα με αφηγήσεις της εποχής οι Βαράγγοι  «καταδίωκαν τους πολεμιστές του Φωκά και διασκέδαζαν κόβοντάς τους κομματάκια». Αυτοί οι «εξαίρετοι μαχητές» ορίστηκαν αμέσως ως σωματοφύλακες του αυτοκράτορα, γιατί, σύμφωνα με τον Μιχαήλ Ψελλό, ο Βασίλειος «ήξερε τις ύπουλες διαθέσεις των Ρωμαίων (δηλαδή των Βυζαντινών)» τους οποίους δεν μπορούσε να εμπιστευτεί.

Το συμπέρασμα ότι οι Βαράγγοι ήταν πιστοί προκύπτει και από τα γραφόμενα της Άννας Κομνηνής, η οποία ανέφερε ότι «τρέφουν μεγάλη πίστη προς τους αυτοκράτορες και η προστασία τους αποτελεί κάτι σαν οικογενειακή παράδοση για αυτούς, ένα είδος μυστικής συμφωνίας και κληρονομιάς που περνά από γενιά σε γενιά. Αυτή η πίστη παραμένει σταθερή χωρίς ίχνος προδοσίας».

Οι μαρτυρίες για την επιβίωση του σώματος αυτού μετά το 1204 είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Από μια καταγραφή ενός Σκανδιναβού χρονικογράφου γίνεται γνωστό πως υπηρετούσαν τους Λατίνους αυτοκράτορες της Κωνσταντινούπολης το διάστημα 1204–1261. Πιο συγκεκριμένα αναφέρεται την περίοδο της βασιλείας του Ροβέρτου Β΄ ντε Κουρτεναί, ο οποίος έστειλε ένα απόσπασμα Βαράγγων να εξολοθρεύσει μια ομάδα Παγανιστών.

Αν και αρχικά βρέθηκαν εγκλωβισμένοι, προσευχήθηκαν σε έναν επίσκοπο της πατρίδας τους, τον επίσκοπο Porlakr, ο οποίος ήταν γνωστός για την αγιοσύνη του και την τέλεση θαυμάτων. Έτσι το επόμενο πρωί, έχοντας πίστη πως η αγιότητά του θα τους βοηθήσει, επιτέθηκαν και κατάφεραν να ανατρέψουν υπέρ τους την κατάσταση.

Γυρνώντας νικητές στην πατρίδα τους, ο αυτοκράτορας τούς βοήθησε να χτίσουν έναν ναό στη μνήμη του, όπως του είχαν υποσχεθεί στις προσευχές τους. Από τότε και μέχρι τουλάχιστον το 1341 (τελευταία αναφορά σε Βαράγγους) οι σκληροτράχηλοι αυτοί πολεμιστές θα γράψουν τη δική τους ιστορία στα πεδία των μαχών, ως η πλέον επίλεκτη βυζαντινή στρατιωτική μονάδα.

Βαράγγος του 1204 μ. Χ.

 

Ο οπλισμός των Βαράγγων, ήταν επηρεασμένος από τη σκανδιναβική τους καταγωγή, με βυζαντινές επιρροές. Βασικό τους όπλο, ήταν ο πέλεκυς δύο χεριών, από τον οποίο πήραν το όνομα «Πελεκυφόρος Φρουρά». Ήταν  απλός  ευρύστομος πέλεκυς,  μεσαίου  ή  μεγάλου μεγέθους, με βαρύ ξύλινο στειλεό. Άλλο όπλο, που χρησιμοποιούσαν, ήταν το σπαθί ενός χεριού, σε τυπικές φόρμες των σκανδιναβικών χωρών, με ευρεία, βαριά αμφίστομηλεπίδα και πεπλατυσμένο κεντρικό τμήμα.

Ο αμυντικός τους εξοπλισμός, ήταν η στρόγγυληασπίδα, από αλληλοκαλυπτόμενες στρώσεις ξύλου, με μεταλλική επένδυση, ενώ κατά τον 12οαιώνα, χρησιμοποιούν τριγωνικές, μεγάλες ασπίδες,  άλλαξε  και  η  σύστασητης  Βαράγγιας  φρουράς,  που  αποτελούταν,  πλέον,  από Αγγλοσαξονικά φύλλα.  Η ζωγραφική διακόσμηση των ασπίδων, περιλάμβανε γεωμετρικά μοτίβα στην περίμετρο και ζωικές συνήθως μορφές στην κύρια επιφάνεια, δράκοντες ή κοράκι, το ιερό πτηνό του θεού Όντιν.

Οι πολεμικές τακτικές παράταξης και εφόδου των Βαράγγων ήταν τουλάχιστον εντυπωσιακές. Οργανωμένοι ως επίλεκτο πεζικό, προχωρούσαν αρχικά σε αδιάσπαστο μέτωπο, σχηματίζοντας με την αλληλοεπικάλυψη των ασπίδων τους ένα αδιαπέραστο τείχος από ατσάλι και ξύλο (skjaldborg).Κατά την επίθεση αναπτύσσονταν σε σχηματισμό σφήνας και κραδαίνοντας τους πέλεκείς  τους έπεφταν  με  ορμή  πάνω  στα  αντίπαλα  στρατεύματα.  Οι  βυζαντινές  πηγές αναφέρουν ότι οι Βάραγγοι πολεμούσαν με μεγάλη ανδρεία και μανία, μεθυσμένοι από την έξαψη της μάχης («παράβολόν τι και βακχικόν έχοντες επ’ αλλήλοις»).

Από την Βαράγγια φρουρά, ξεχώρισαν πολλοί μεγάλοι πολεμιστές, που συνέδεσαν το όνομά τους, με ιστορίες απαράμιλλου θάρρους και εξαίρετων πολεμικών επιδεξιοτήτων, με το πιο τρανταχτό  παράδειγμα,  αυτό  του Χάραλντ  Σίγκουρντσον  (Harald  Sigurdsson,  1015 – 1066),  που  έμελλε  να  γίνει ο  τελευταίος Βασιλιάς του Ενωμένου Βασιλείου της Νορβηγίας, Δανίας και Αγγλίας.

Πηγές:

  • Ι. Κωτούλας, ” Στρατιωτική Ιστορία”, Βάραγγοι, η αινιγματική αυτοκρατορική φρουρά του Βυζαντίου.
  • Γ. Καρδαράς, “Βασίλειος Β΄ ο Βουλγαροκτόνος το απόγειο της Βυζαντινής δύναμης”.
  • S. Blondal, H. Benedikz, “The Varangians oof Byzantium”.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.