Νεότερη Ελληνική Ιστορία
Κωνσταντίνος Α’. Ο Βασιλεύς – Στρατηγός.

Κωνσταντίνος Α’. Ο Βασιλεύς – Στρατηγός.

«Όπως δεν δίνατε στον ουρανό να υπάρξουν δυο ήλιοι έτσι ούτε και στη Γη δεν δίνατε να  υπάρξουν δυο κυρίαρχοι»

Μέγας Αλέξανδρος προς τον Δαρείο Βασιλέα των Περσών.

Ο Κωνσταντίνος ο Α της Ελλάδος αποτελεί μια ιδιόμορφη όσο και παρεξηγημένη προσωπικότητα για την Ελλάδα του 20ου αιώνα. Μαζί με τον πρωθυπουργό  Ελευθέριο Βενιζέλο είναι εκείνες οι δυο προσωπικότητες που οφείλονται για τον επαίσχυντο όσο και καταστρεπτικό εθνικό Διχασμό. Μαζί θα μπορούσαν να είχαν φτάσει την Ελλάς ψηλότερα.

Τα πρώτα χρόνια.

Όλα ξεκίνησαν την Παρασκευής, 19 Ιουλίου 1868, όταν με σεισμικές κυριολεκτικά εκδηλώσεις ενθουσιασμού και αγαλλίασης το σύνολο του λαού της πρωτεύουσας υποδέχθηκε το απομεσήμερο της, το άγγελμα της γέννησης διαδόχου του ελληνικού θρόνου, πρωτότοκου γιου του βασιλιά Γεωργίου Α’ και της βασίλισσας Όλγας.

Οι εκδηλώσεις εκείνες μετάλλαξαν σε βροντερές ιαχές, όταν ο πρωθυπουργός Δ. Βούλγαρης παρουσίασε στο πλήθος το νεογέννητο μωρό και ανάγγειλε ότι του είχε ήδη δοθεί το όνομα του τελευταίου βυζαντινού αυτοκράτορα, του Μαρμαρωμένου βασιλιά, δηλαδή Κωνσταντίνος.

Εικόνα: Ο Βασιλιάς Γεώργιος Α΄ το 1912

Η βασιλική επιλογή συνέπιπτε με τα όνειρα και τις προσδοκίες του έθνους, που στο πρόσωπο του διαδόχου έβλεπε αυτόν που θα ξανάφερνε την επτάλοφη Βασιλεύουσα στους ελληνικούς κόλπους. Μπορεί το όνειρο να μην έγινε πραγματικότητα εξαιτίας της ολέθριας διχόνοιας και της επαίσχυντης στάσης Άγγλων, Γάλλων, Ιταλών και μπολσεβίκων απέναντι στον Κεμάλ, ωστόσο ο στρατηλάτης Κωνσταντίνος θα διπλασίαζε αργότερα, χάρη στη στρατηγική ιδιοφυΐα του και τα πολιτικα προσοντα του προθυπουργου Ελευθεριου Βενιζελου, την έκταση και τον πληθυσμό της πατρίδας του, για να «ποτιστεί» το κώνειο της αχαριστίας και της αγνωμοσύνης.

Φοιτά στη Σχολή Ευελπίδων από τα δεκατέσσερα του χρόνια και μετά από μια διετία ονομάζεται ανθυπολοχαγός και όταν το 1886 δίνει απολυτήριες εξετάσεις ενώπιον πολυπρόσωπης επιτροπής. Στη συνέχεια θα μετεκπαιδευτεί στη διάσημη Πολεμική Ακαδημία του Βερολίνου, όπου ξεχωρίζει για την ευστροφία, την πνευματική του ωριμότητα, τη στρατιωτική ιδιοφυΐα και μια εύστοχη παρατήρηση του στη διάρκεια μεγάλων γυμνασίων αναγκάζει τον Κάϊζερ να προβλέψει ότι ο Κωνσταντίνος θα γινόταν ένας από τους μεγαλύτερους στρατηγούς της εποχής.

Παράλληλα, ο διάδοχος φοιτά στα Πανεπιστήμια Χαϊδελβέργης και Λειψίας (δημόσιο, ποινικό, διεθνές δίκαιο και πολιτική οικονομία), ενώ θα ερωτευτεί τη σύντροφο της ζωής του, τη βασίλισσα Σοφία με την τεράστια κοινωνική προσφορά στη χώρα. Το διαδοχικό ζεύγος θα αποκτήσει κατά σειρά τον Γεώργιο το 1890, τον άτυχο Αλέξανδρο το 1893, την Ελένη το 1896, τον Παύλο το 1901, την Ειρήνη το 1904 και την Αικατερίνη το 1913.

Ο “ατυχής” πόλεμος του 1897.

Είκοσι μόλις μέρες πριν από την έκρηξη του του ατυχούς πολεμου του 1897 ο διάδοχος καλείται να αναλάβει τη διοίκηση του στρατού στη Θεσσαλία. Ενός στρατού κάκιστα εξοπλισμένου, ελάχιστα προετοιμασμένου για πόλεμο, χωρίς επιχειρησιακά σχέδια και με γελοίες και αντιφατικές διαταγές που δίνονταν από την πρωτεύουσα.

Εικόνα: Ο Διάδοχος Κωνσταντίνος, αρχηγός του στρατού Θεσσαλίας.

Παρά τις ριζικές αλλαγές που επιφέρει στα σχέδια ο Κωνσταντίνος η ήττα είναι αδύνατο να αποτραπεί, αφού ο διοικούμενος από Γερμανούς Τουρκικός στρατός είναι πολύ μεγαλύτερος σε όγκο και δύναμη πυρός. Οι μέραρχοι δεν συμμορφώνονται με τις διαταγές, εφεδρείες δεν υπήρχαν και η Αθήνα επέμενε να αναμειγνύεται στα σχέδια μάχης.

Ο ελληνικός στρατός θα υποχωρήσει στο ύψος της Λαμίας, αλλά ο Τσάρος, επιβάλλει την ανακωχή και χάρη στη συμπαράσταση των Μεγάλων Δυνάμεων, προς το πρόσωπο του Γεωργίου η συνθήκη ειρήνης είναι ανώδυνη, αφού στους Τούρκους εκχωρείται μόνο ένα συνοριακό χωριό. Χάρη στον ικανό Γ. Θεοτόκη με πυρετώδεις ρυθμούς η στρατιωτική αναδιοργάνωση, το βαρύ έργο της οποίας ανέλαβε ο Κωνσταντίνος με το λαμπρό επιτελείο των άμεσων συνεργατών του, ενώ παράλληλα ανανεώνεται σε μεγάλη έκταση και εμπλουτίζεται το πολεμικό υλικό.

Οι κινηματίες του 1909 με επικεφαλής το συνταγματάρχη Ν. Ζορμπά,  ο οποίος είχε κριθεί στάσιμος εξαιτίας της διαγωγής του κατά τον πόλεμο του 1897, απομακρύνουν το διάδοχο από την ηγεσία του στρατού, για να τον επαναφέρει ο Ελ. Βενιζέλος, που αποτελεί το σκεύος εκλογής τους, σαν χειρονομία καλής θέλησης προς το βασιλιά Γεώργιο, αλλά και γιατί, κατά τον Ιωάννη Μεταξά, ο ίδιος «αγνοούσε ακόμη και τα στοιχεία της στρατιωτικής τέχνης».

Η Βαλκανική Εποποιΐα.

Χάρη στη στρατηγική του ιδιοφυΐα, και παρά τις συγκρουσεις του με τον Βενιζέλο υπουργού Στρατιωτικών εκτός από την πρωθυπουργική του ιδιότητα, ο Κωνσταντίνος ανατρέποντας όλες τις προβλέψεις των ξένων συμβούλων, συντρίβει τους Τούρκους στο, θεωρούμενο απόρθητο, Σαραντάπορο.

Ελευθερώνει την Κοζάνη, τα Γρεβενά, τη Σιάτιστα, τη Βέροια και με δική του καθαρά πρωτοβουλία, όπως αποδείχνουν τα αυθεντικά τηλεγραφικά μηνύματα,  προκρίνει τη Θεσσαλονίκη από το Μοναστήρι (διαταγή του 446/450) μια ώρα και είκοσι λεπτά πριν σταλεί το γνωστό τηλεγράφημα του Βενιζέλου. Άλλωστε, όπως εύστοχα παρατηρεί ο Βίκτωρ Δούσμανης, «τη Νύφη του Θερμαϊκού στην Ελλάδα κατακύρωσαν οριστικά οι νίκες του ελληνικού στρατού κατά του βουλγαρικού στο Β’ Βαλκανικό Πόλεμο».

Εικόνας: Ο Κωνσταντίνος κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων.

Στη συνέχεια ο διάδοχος θα εκπορθήσει το Μπιζάνι και θα λευτερώσει την Ήπειρο, μαζί με το βόρειο τμήμα της, αλλά η δολοφονία του πατέρα του στη Θεσσαλονίκη τον ανεβάζει σχετικά πρόωρα στο Θρόνο, καθως ο Γεώργιος θα παραιτούνταν σύντομα.

Κατά την ελληνοβουλγαρική σύγκρουση που θα ακολουθήσει ο στρατηλάτης – βασιλιάς θα οδηγήσει τα Ελληνικά στρατεύματα σε σειρά νικών και μεταφέρει τα σύνορα από τη Μελούνα, τον κάτω Όλυμπο και τον Άραχθο στο Γράμμο, το Μπέλες, το Νέστο και την Πρέσπα, ενώ ο Βενιζέλος διατύπωνε στη Βουλή, τον Μάρτιος του 1913, την θεωρία για την «σπονδυλική στήλη» της χώρας. Τον Απρίλιο του 1914 στον Κωνσταντίνο απονέμεται ο βαθμός του στρατάρχη ενώ ο λαός τον λατρεύει.

Η Ελλάδα στην δίνη του Εθνικού Διχασμού.

Με την έκρηξη Α’ Παγκοσμίου Πολέμου οι σύμμαχοι τον πιέζουν να συμπαραταχθεί μαζί τους αφού πρώτα έχει διολισθήσει από τα χέρια τους η Οθωμανική  Αυτοκρατορία και έχει παραταχθεί με τις Κεντρικές Δυνάμεις. Εμφανίζοντας τον σαν δήθεν γερμανόφιλο, ενώ ποτέ δεν τάχθηκε υπέρ της συμπόρευσης με τη Γερμανία κι ενώ η Αντάντ απέρριψε δύο φορές πρόταση της Ελλάδας για σύναψη συμμαχίας, στα Απομνημονεύματα του Ρ. Πουανκαρέ γράφει, ότι τον Ιανουάριο του 1914 ο Βενιζέλος του είπε, ότι ο Κωνσταντίνος ήταν «Έλληνας και μόνο Έλληνας».

Οι Δυνάμεις της Αντάντ απορρίπτουν και την τρίτη πρόταση,  Αύγουστος 1914, Βενιζέλου για χωρίς όρους έξοδο της Ελλάδας στον πόλεμο, με διάθεση διακοσίων χιλιάδων στρατού, του ναυτικού και των λιμανιών της και αποστολή πενήντα χιλιάδων στρατιωτών στην Αίγυπτο «για διατήρηση της τάξης». Λόγος της απόρριψης; Ο φόβος, ότι η συμμετοχή της χώρας μας θα προκαλούσε έξοδο της Τουρκίας στο πλευρό της Γερμανίας.

Αφετηρία του εθνικού διχασμού είναι οι διαφορετικές αντιλήψεις βασιλιά και πρωθυπουργού ως προς την έξοδο στον πολεμο. Ο πρώτος αξιώνει προκαταβολική δέσμευση για ανταλλάγματα, ενώ ο δεύτερος αρκείται «εις την γενναιοδωρίαν της Αγγλίας». Ο βασιλιάς αρνείται την αποστολή τριών μεραρχιών στα Δαρδανέλλια για συμμετοχή στην καταδικασμένη a priori σε αποτυχία απόβαση των Συμμάχων στην Καλλιπολη φοβούμενος άμεση εισβολή της Βουλγαρίας.

Εικόνα: Βασιλεύς Κωνσταντίνος Α’ μετα της αρχηστρατηγικής ράβδου. Πίνακας που φιλοτέχνησε ο Philip Alexius de Laszlo το 1914.

Το Μάρτιο 1915 ο Βενιζέλος παραιτείται και η νέα κυβέρνηση Δ. Γούναρη δέχεται έξοδο στον πόλεμο «μόνον υπό συνθήκας εξασφαλιζούσας την εδαφικήν ακεραιότητα της χώρας και τα απαράγραπτα δικαιώματα του Ελληνισμού».  Οι σύμμαχοι αρνούνται να δεσμευτούν έστω και για μόνο το πρώτο και αρχίζουν οι ασφυκτικές πιέσεις και εκβιασμοί, ο βασιλιάς αρρωσταίνει βαριά, οι φιλελεύθεροι κερδίζουν τις εκλογές του Ιουνίου, επανέρχονται στην εξουσία, ο Σαράιγ αποβιβάζει το στρατό του στη Θεσσαλονίκη μετά από πρόσκληση του Βενιζέλου, που δηλώνει ότι «η Βουλή οφείλει να εκλέξει μεταξύ του πολέμου ή της αποδοκιμασίας αυτού».

Ο βασιλιάς διαφωνεί εμμένοντας στην ουδετερότητα, ο πρώτος ξαναπαραιτείται και απέχει από τις νέες εκλογές τον Νοέμβριος του 1915. Οι σύμμαχοι αφοπλίζουν τον ελληνικό στρατό, οι μυστικοί τους πράκτορες αποτελούν «κράτος εν κράτει» στην Αθήνα και ενώ στις 25  Σεπτεμβρίου του 1916 (με το νέο ημερολόγιο) η κυβέρνηση Καλογεροπούλου πρόκειται να ανακοινώσει έξοδο της Ελλάδας στον πόλεμο, την ίδια μέρα ο Ελ. Βενιζέλος αναχωρεί με τη βοήθεια των Γάλλων από την πρωτεύουσα για τη δημιουργία δικού τους κράτους στη Θεσσαλονίκη.

Ακολουθούν φοβερές πράξεις των Κονδύλη, Ζυμβρακάκη, Μπαρτζώκα για τη βίαιη στρατολόγηση αντρών, που θα τεθούν υπό τις διαταγές των Συμμάχων, αποβάσεις συμμαχικών αγημάτων και βομβαρδισμός ακόμα και του κήπου των ανακτόρων, κατάληψη των πολεμικών μας σκαφών, ταχυδρομείων και τηλεγραφείων, αποκλεισμός των λιμανιών και ελλείψεις τροφίμων, τελεσίγραφα και τελικά έξωση του Κωνσταντίνου και του διαδόχου Γεωργίου Β΄ από τον κυνικό Σαρλ Ζονάρ, που είχε απειλήσει να ισοπεδώσει την Αθήνα, στις 29 Μαΐου 1917.

Η επάνοδος στο θρόνο και το άδοξο τέλος.

Στο θρόνο ανεβαίνει ο 24χρονος Αλέξανδρος ενώ ο Βενιζέλος βγάζει την Ελλάδα στον πόλεμο, οι διώξεις αντιφρονούντων προκαλούν δέος και η χώρα κυβερνάται ως το 1920 με αναστολή περισσότερων συνταγματικών διατάξεων. Μετά τη λήξη του πολέμου οι Μεγάλοι ικανοποιούν τις δικές τους επιδιώξεις και η Ελλάδα έχει στα χέρια της τη διαβόητη Συνθήκη των Σεβρών, που δεν την ήθελαν Γαλλία, Ρωσία και Ιταλία. Δεν εγκρίθηκε ποτέ από τα νομοθετικά τους Σώματα και για αυτό δεν την προσυπέγραψε ο Κεμάλ ως μη υπάρχουσα.

Εικόνα: Η “Παρέλαση την Νίκης” στο Παρίση το 1919.

Η χώρα εμπλέκεται παράλογα στην εκστρατεία στην Ουκρανία και παρασύρεται στην «εξ υπαρχής» καταδικασμένη σε όλεθρο μικρασιατική περιπέτεια (με το τηλεγράφημα του 12086/23.7.1920 προς την κυβέρνηση του ο Βενιζέλος ανακοινώνει ότι «Αναφορικώς με τη συντριβή του κεμαλικού στρατού και την επιβολήν των όρων της ειρήνης, εδήλωσα ότι η Ελλάς δεν αιτείται ουδεμιάς βοηθείας παρά των Συμμάχων της, ουδέ καν οικονομικής».

Οι εκλογές και το δημοψήφισμα του 1920 οδηγούν σε συντριβή των Φιλελευθέρων και σε πανηγυρική επάνοδο του Κωνσταντίνου, αλλά η νέα κυβέρνηση δεν αποτολμά, φοβούμενη ότι θα κατηγορηθεί για προδοσία ή μειοδοσία, να απαγκιστρωθεί έγκαιρα και με σωστικούς για το μικρασιατικό Ελληνισμό όρους, από μια εκστρατεία.

Οι μπολσεβίκοι, οι Ιταλοί και οι Γάλλοι ενισχύουν αφανώς και εμφανώς τον Ατατούρκ, ποτέ δεν θέλησαν την επέκταση της Ελλάδας στη Μ. Ασία, οι Άγγλοι αρνούνται να μας χορηγήσουν έστω και ένα δάνειο, οι αχανείς εκτάσεις, οι υπέρτερες εχθρικές δυνάμεις, ο εχθρικός πληθυσμός η κόπωση των στρατευμένων επί μια σχεδόν δεκαετία οπλιτών θα προκαλέσουν την ήττα και τη συντριβή του εκστρατευτικού μας σώματος και την εκρίζωση της ομογένειας.

Οι κινηματίες Ν. Πλαστήρας και Στ. Γονατάς, υπάρχουν δυσμενέστατες εκθέσεις των προϊσταμένων τους ανακριτικών επιτροπών για τη στάση τους στον πόλεμο, υποχρεώνουν με τελεσίγραφο (27.9.1922) τον Κωνσταντίνο να εκπατριστεί και ο εξόριστος στρατηλάτης, που είχε διπλασιάσει την Ελλάδα, θα πεθάνει από ψυχική συντριβή, στο Παλέρμο στις 10 Ιανουαρίου 1923. Οι γιατροί απέδωσαν το θάνατο σε εγκεφαλικό επεισόδιο. Τα λείψανα του θα ενταφιαστούν στο Τατόϊ δεκατρία χρόνια αργότερα.

Στο μνήμα του θα αναγραφεί, “Στον αγώνα τον καλόν ηγωνίσμαι τον δρόμον τετέλεκα την πίστην  τετήρηκα”. Αυτή ήταν η ζωή και το τέλος του Κωνσταντίνου. Μερικά χρόνια  αργότερα θα τον ακολουθήσει και ο άσπονδος εχθρός του πεθαίνοντας και ο ίδιος στην εξορία.

Πηγές:

  • Γρηγόρης Δαφνής, “Η Ελλάς μεταξύ δύο πολέμων 1923-1940”, εκδ. Κάκτος.
  • Αναστασίου Π. Ζολώτα, “Η Εθνική Τραγωδία”.
  • Ανδρέας Μέγκος. “Βασιλιάς Κωνσταντίνος Α′ : Το τέλος ενός ένδοξου Στρατηλάτη”.
  • Γεώργιος Μελάς, “Ο Κωνσταντίνος – Αναμνήσεις του πρώην γραμματέως του”, University Studio Press.
  • Δημήτρη Μιχαλόπουλου, “Ο Εθνικός Διχασμός. Η άλλη διάσταση”.
  • Εδουάρδου Ντριώ, “Βασιλιάς Κωνσταντίνος” εκδ. Στέμμα.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.