Τέχνες
Τρικάρηνος Όφις. Το μνημείο μιας “Τιτανομαχίας”.

Τρικάρηνος Όφις. Το μνημείο μιας “Τιτανομαχίας”.

Πριν 2.500 χρόνια οι Έλληνες σταμάτησαν την επέλαση των εξ ανατολών φιλόδοξων κατακτητών και προστάτευσαν και την Ευρώπη από την υποδούλωση. Σε ανάμνηση της τελευταίας μάχης που δόθηκε μεταξύ των Ελλήνων και των Αχαιμενιδών Περσών το 479 π.Χ. στις Πλαταιές, οι πρόγονοι μας διέθεσαν μέρος των λαφύρων που αποκόμισαν για να ευχαριστήσουν τους Θεούς που πίστευαν.

Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο έλιωσαν τα εχθρικά όπλα που κυρίευσαν και έφτιαξαν ένα υπέροχο ανάθημα, για να το προσφέρουν στο Θεό Απόλλωνα. Το υπέροχο αυτό μνημείο, ύψους 8 μέτρων, αποτελείτο από μια ορειχάλκινη κολώνα που σχηματιζόταν από το πλέξιμο τριών φιδιών στην κεφαλή των οποίων, στηριζόταν ένας χρυσός λέβητας.

Εικόνα: Η σημερνή κατάσταση του “Τρικάρηνου Όφι”.

Στην ορειχάλκινη κολώνα μετά από πολλές διαβουλεύσεις και την απόφαση του συμβουλίου της “Αμφικτυονικής Συμμαχίας”, χαράχτηκαν τα ονόματα των 31 πόλεων που συμμετείχαν στον αμυντικό αγώνα των ελληνικών πόλεων, κατά της πανίσχυρης περσικής αυτοκρατορίας. Το μνημείο αυτό τοποθετήθηκε την άνοιξη του 478 π.Χ. πολύ κοντά στο βωμό του ναού του Απόλλωνος στους Δελφούς, ως αφιέρωμα για να θυμίζει την νίκη των ενωμένων ελληνικών πόλεων ενάντια στον Ασιάτη εισβολέα.

Πέρα από τις πόλεις, ο ίδιος ο χρυσός τρίποδας τον οποίον η στήλη στήριζε, αναφέρεται από τον Διώδορο τον Σικελιώτη πως είχε επιγραφή με το παρακάτω επίγραμμα, το οποίο αργότερα αποδόθηκε στον ποιητή Σιμωνίδη τον Κείο, “Οι σωτήρες της Ελλάδος ανέγειραν τούτο, έχοντας απαλλάξει τις πόλεις τους από τη στυγερή δουλοσύνη”.

Ήταν το ένα από τα δύο γνωστά αναθήματα, στα οποία χαράχτηκαν τα ονόματα των 31 πόλεων, που συμμετείχαν στον συνασπισμό εναντίον των Περσών, με το άλλο να είναι το άγαλμα του Ολυμπίου Διός το οποίο δεν διασώζεται πλέον, και είναι πιθανό πως υπήρξε και ένα τρίτο ανάθημα με τις χαράξεις των πόλεων με το άγαλμα του Ποσειδώνα στην περιοχή του Ισθμού της Κορίνθου το οποίο περιείχε μια παρόμοια αφιέρωση. Υπήρχαν μικρές διαφορές με κάποιες πόλεις που κατονομάζονται στο μνημείο των Δελφών (Θεσπιείς, Ερετριείς, Λευκάς, Σίφνος) το οποίο θεωρείται και το αρχικό, οι οποίες, όμως, δεν αναφέρονται στο μνημείο της Ολυμπίας.

Κατά τις μαρτυρίες του Γάλλου περιηγητή Πέτρου Γύλλιου ο οποίος βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη από το 1544 έως το 1547, η στήλη μεταφέρθηκε από τους Δελφούς στην Κωνσταντινούπολη με διάταγμα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου κατά την περίοδο 336-337 μ.Χ., κατά την επέκταση και καλλωπισμό της αρχαίας πόλης του Βυζαντίου πάνω στην οποία χτίστηκε η Κωνσταντινούπολη. Η πέτρινη βάση στην οποία τοποθετήθηκε το “ανάθημα”, υπάρχει ακόμη στην “ιερά οδό”, λίγο πριν την είσοδο του ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς.

Η στήλη τοποθετήθηκε στην περιοχή του Ιπποδρόμου όπου βρισκόταν μαζί με πλήθος άλλων μνημείων τα οποία ο Κωνσταντίνος μετέφερε από διάφορες περιοχές της αυτοκρατορίας και έφερε στην πόλη. Αναφορές στους διάφορους δελφικούς τρίποδες που βρίσκονταν στον ιππόδρομο κάνουν και ο Ευσέβιος της Καισαρείας και ο Σωκράτης Σχολαστικός ο οποίος αναφέρεται στον τρίποδα ως “ὁ σεμνὸς τρίπους”, καθώς και ο ιστορικός του 5ου αιώνα Ζώσιμος και ο λόγιος του 14ου αιώνα Νικηφόρος Κάλλιστος.

Η στήλη διασώθηκε από τις αλώσεις της Πόλης, την πρώτη το 1204 κατά τη Δ´ Σταυροφορία και τη δεύτερη το 1453 από τους Οθωμανούς, γιατί είχε διαδοθεί πως είχε μαγικές ιδιότητες. Λέγεται πως ο πατριάρχης Γεννάδιος είχε προειδοποιήσει τον “Πορθητή” Μωάμεθ πως αν κατέστρεφε τη στήλη, η πόλη θα γέμιζε με φίδια.

Αυτός όμως δεν τον άκουσε και κατέστρεψε με τα όπλα του μόνο την μία, αλλά από φόβο σταμάτησε επειδή οι φήμες ήταν “ισχυρές”. Πολλά χρόνια μετά, κυκλοφορούσαν και διαδιδόταν από στόμα σε στόμα μεταξύ του πληθυσμού και των Ρώσων, Ισπανών και Βενετών εμπόρων.

Εικόνα: Γκραβούρα της πλατείας Ιπποδρομίου της Κωνσταντινούπολης.

Στα τέλη του 17ου αιώνα ξεκίνησε να παρατηρείται η απώλεια των κεφαλών, όπου υπάρχουν διάφορες διηγήσεις για το τι συνέβη. Σύμφωνα με μια από αυτές, ήταν ένας μεθυσμένος Πολωνός, μέλος διπλωματικής αποστολής, ο οποίος κατέστρεψε τα κεφάλια από το μνημείο. Ωστόσο, σύμφωνα με τα οθωμανικά χρονικά της εποχής, το μέταλλο απλώς δεν άντεξε το βάρος των κεφαλών και μετά από 2 χιλιετίες κατέρρευσε στις 20 Οκτωβρίου του 1700.

Μια από τις κεφαλές ανακαλύφθηκε κατά τις εργασίες συντήρησης του ναού της Αγίας Σοφίας στα μέσα του 19ου αιώνα, κάτι που δείχνει πως οι κεφαλές είχαν μεταφερθεί μακρύτερα από την περιοχή, όπου βρισκόταν το μνημείο. Η εξέταση της κεφαλής που διασώζεται σήμερα και βρίσκεται στο αρχαιολογικό μουσείο Κωνσταντινούπολης, δείχνει στο πίσω μέρος της κεφαλής ενδείξεις χτυπημάτων από κοφτερά αντικείμενα, πιθανώς τσεκούρια.

Η “φιδίσια κολώνα” λοιπόν υπάρχει ακόμη και στέκεται εκεί στον ίδιο χώρο που την έβαλαν, εκεί που παλιά ήταν ο βυζαντινός ιππόδρομος, λίγο πιο κάτω από την Αγιά Σοφιά. Η διαφορά είναι πως τότε κοσμούσε την περιοχή ενώ τώρα, ίσως σκόπιμα, το μνημείο της μάχης των Πλαταιών βρίσκεται “ακέφαλο” και “υπό την επιφάνεια” της γης. Περιβάλλεται δε από ένα κιγκλίδωμα σαν να το έχουν καταδικάσει και φυλακίσει εκεί. Το λαμπρό μνημείο μας, βρίσκεται εκεί, στην πιο πολυσύχναστη περιοχή της Πόλης κατακρεουργημένο, απροστάτευτο, εκτεθειμένο και παραδομένο στη φθορά του χρόνου και των καιρικών συνθηκών.

Βρίσκεται εκεί ίσως για να δείχνει σε όλους την γνωστή υποβάθμιση κάθε τι του ελληνικού, για να δείχνει την αντιπάθεια των Ανατολικών στην τέχνη και στις μνήμες, για να δείχνει τη μείωση και τη περιφρόνηση της πίστης των αρχαίων λαών και για να υποτιμά τα πολιτισμικά αγαθά και αξίες. Παρόλα αυτά για τον απανταχού Ελληνισμό θα είναι ένα παντοτινό μνημείο πως 31 φτωχές Ελληνικές πόλεις αντιτάχθηκαν στην μεγαλύτερη Αυτοκρατορία της εποχής όχι για τα πλούτη αλλά για την ελευθερία, τους θεούς και για τους τάφους  των προγόνων τους.

Πηγές:

  • Κολώνια, Ρ., “Το Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών”.
  • V.L. Menage, “The Serpent Column in Ottoman Sources”.
  • Paul Stephenson, “The Serpent Column: A Cultural Biography”.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.