Πρωτοβυζαντινή Περίοδος (330-610 μ.Χ.)
Η μάχη στο Τρικάμαρον και η καταστροφή του κράτους των Βανδάλων.

Η μάχη στο Τρικάμαρον και η καταστροφή του κράτους των Βανδάλων.

Οι Βάνδαλοι ήταν ένα ακόμα γερμανικό «έθνος», το οποίο υπό την πίεση των Ούννων, κατά τη διάρκεια της «Μεγάλης Μετανάστευσης των Λαών», είχε καταλήξει να κατοικεί στην περιοχή γύρω από την Αζοφική θάλασσα. Από εκεί, αναζητώντας καλύτερη τύχη, μετακινήθηκαν δυτικά και έφτασαν στον Ρήνο. Αργότερα εγκαταστάθηκαν στην Ισπανία και από εκεί πέρασαν, τελικά, στη βόρεια Αφρική. Υπό τον βασιλιά τους Γιζέριχο ίδρυσαν ισχυρό κράτος με πρωτεύουσα την Καρχηδόνας. Σε μια από τις επιδρομές ο Γιζέριχος κυρίευσε και αυτή την Ρώμη το 455 μ.Χ, την οποία και ισοπέδωσε, προσθέτοντας στο παγκόσμιο λεξιλόγιο τη λέξη «βανδαλισμός».

Η εκστρατεία στην βόρεια Αφρική.

Ως και το 533 μ.Χ. οι σχέσεις του Βυζαντίου με τους Βανδάλους θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν από ουδέτερες, έως φιλικές. Τότε όμως ο Γελίμερος, ανέτρεψε τον νόμιμο βασιλιά και κατέλαβε πραξικοπηματικά τον θρόνο, στρεφόμενος κατά της Ανατολικής Αυτοκρατορίας, που υποστήριζε τον νόμιμο βασιλιά. Έτσι ο Ιουστινιανός αποφάσισε να στείλει τον στρατηγό Βελισάριο κατά των Βανδάλων, επικεφαλής μιας μικρής δύναμης 5.000 ιππέων και 10.000 πεζών. Ο Βελισάριος αποβιβάστηκε στη βόρεια Αφρική και κατάφερε να νικήσει τους Βανδάλους στη μάχη του Δεκίμου. Ωστόσο ο Γελίμερος υποχώρησε με τον στρατό και ετοιμάστηκε για νέα μάχη στην περιοχή του Τρικάμαρου, νότια της Καρχηδόνας . Εκεί δόθηκε η αποφασιστική μάχη του πολέμου. Πριν τη μάχη ο Βελισάριος μίλησε στους άνδρες του.

Εικόνα: Εικαστική  αναπαράσταση του Βελισάριου στην μάχη της Δάρας.

«Παραίνεση σε εσάς, άνδρες, δεν νομίζω ότι χρειάζεται να κάνω καμιά, σε εσάς που προσφάτως νικήσατε ολοκληρωτικά τον εχθρό και κτήμα της πολεμικής σας αρετής καταστήσατε την Καρχηδόνα και τη Λιβύη ολόκληρη. Και δεν χρειάζεται να επικαλεστώ την τόλμη σας, αφού ως νικητές η αγωνιστικής σας διάθεση παραμένει ακμαία. Ένα μόνο, νομίζω πως είναι η κατάλληλη στιγμή να σας θυμίσω, πως αν δείξετε και τώρα την ίδια γενναιότητα θα προκαλέσετε την κατάρρευση των ελπίδων των Βανδάλων και έτσι θα τελειώσετε τον πόλεμο. Έχετε λοιπόν κάθε λόγο να πολεμήσετε με προθυμία στη σύγκρουση αυτή για να δείτε τους μόχθους σας να πιάνουν τόπο. Τους δε Βανδάλους δεν πρέπει να τους σκέφτεστε καν, γιατί τον πόλεμο δεν τον κερδίζει ούτε το πλήθος των ανθρώπων, ούτε η σωματική δύναμη, αλλά η δύναμη της ψυχής».

Αυτά είπε ο Βελισάριος και οι άνδρες του και κατόπιν διέταξε τον στρατηγό του Ιωάννη να αναλάβει τη διοίκηση του συνόλου του ιππικού, εκτός 500 επίλεκτων Βουκελάριων που κράτησε ο ίδιος δίπλα του. Με το ιππικό ως εμπροσθοφυλακή ο Βυζαντινός Στρατός κίνησε προς συνάντηση του εχθρού. Οι Βάνδαλοι αποφάσισαν αυτή τη φορά να ακολουθήσουν αμυντική τακτική και να αναμένουν την έφοδο των Βυζαντινών πίσω από τις όχθες ενός μικρού ρυακιού. Ο Γελίμερος αποφάσισε να τάξει τον στρατό σε δύο γραμμές μάχης. Την πρώτη αποτελούσαν αποκλειστικά τμήματα Βανδάλων βαρέων ιππέων, επικεφαλής των οποίων θα ήταν ο αδερφός του Τζάζων. Πίσω, σε δεύτερη γραμμή, τάχθηκαν 6.000 Μαυριτανοί ελαφροί ιππείς.

Από την άλλη πλευρά και ο Βυζαντινός Στρατός τάχθηκε σε δύο γραμμές μάχης. Την πρώτη την αποτελούσε αποκλειστικά ιππικό, ανεπτυγμένο σε διάταξη ακροβολισμού, ώστε να καλύπτει το σύνολο του εκτεταμένου εχθρικού μετώπου. Πίσω του αναπτύχθηκε το σύνολο του πεζικού και 500 Βουκελάριοι, υπό τη διοίκηση του ιδίου του Βελισάριου.

Η μάχη στο Τρικάμαρον και το τέχνασμα των Ρωμαίων.

Ξαφνικά ο Βελισάριος έδωσε το σύνθημα στον αρχηγό του ιππικού Ιωάννη να επιτεθεί κατά του εχθρικού κέντρου, με σκοπό να δημιουργήσει προγεφύρωμα στην ελεγχόμενη από τους Βανδάλους όχθη του μικρού ποταμού. Ο Βελισάριος αποφάσισε να παρασύρει τους Βανδάλους να του επιτεθούν, διατάσσοντας τον στρατηγό Ιωάννη να περάσει τον ποταμό, με μικρές δυνάμεις, ως δόλωμα. Οι Βάνδαλοι δεν έπεσαν όμως στην παγίδα. Ο Βελισάριος κατάλαβε τότε ότι οι αντίπαλοι σκόπευαν να τηρήσουν αμυντική στάση, παρά την αριθμητική τους υπεροχή.

Εικόνα: Ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός (κέντρο με το φωτοστέφανο)και πρώτος εκ αριστερών του ο Βελισάριος.

Έτσι διέταξε τον Ιωάννη να εξαπολύει συνεχείς επιθέσεις κατά του εχθρικού κέντρου, χωρίς όμως να εμπλέκεται σε εκ του συστάδην αγώνα, αλλά να υποχωρεί όταν δέχεται πίεση και να επανέρχεται αμέσως μετά. Ο Ιωάννης, ενισχυμένος με όλους τους Βουκελάριους, ακολούθησε κατά γράμμα τις οδηγίες του στρατηγού. Κάθε φορά όμως οι επιθέσεις του εξαπολύονταν με όλο και περισσότερες δυνάμεις και με όλο και περισσότερη ορμή.

Οι Βάνδαλοι δεχόμενοι τα βέλη των Βυζαντινών ιππέων προσπαθούσαν να τους πλησιάσουν για να εμπλακούν σε ατομική μάχη μαζί τους. Τότε επενέβαιναν οι βαρύτερα οπλισμένοι Βουκελάριοι, οι οποίοι δεν δίσταζαν να εμπλέκονται με τους Βανδάλους. Τελικά, ισχυρά πιεζόμενος ο Ιωάννης διέταξε υποχώρηση. Σε λίγα λεπτά όμως το βυζαντινό ιππικό επιτέθηκε ξανά, καταπονώντας συνεχώς τους αντιπάλους.

Αυτή τη φορά οι Βουκελάριοι άνοιξαν την επίθεση, υποστηριζόμενοι από τα βέλη των άλλων ιππέων, που ακολουθούσαν σε δεύτερο κλιμάκιο. Υπό το βάρος της συνδυασμένης εφόδου το εχθρικό μέτωπο άρχισε να παρουσιάζει σημεία κάμψης. Ο Βελισάριος το κατάλαβε και διέταξε το σύνολο του στρατού να επιτεθεί τώρα κατά των Βανδάλων.

Εκείνη τη στιγμή ένας Βουκελάριος σκότωσε τον αδερφό του Βάνδαλου βασιλιά. Στη θέα του νεκρού αδερφού του ο Γελίμερος τράπηκε σε φυγή. Οι Βάνδαλοι, χωρίς ηγεσία, και πληττόμενοι από το σύνολο του Βυζαντινού Στρατού κατέρρευσαν. Οι Μαυριτανοί επίσης σύμμαχοί τους, βλέποντας την διάλυση τους μετώπου τράπηκαν και αυτοί σε φυγή.

Η μάχη είχε λήξει με νέα περιφανή νίκη του Βελισάριου. Δεν ήταν λόγω απωλειών που ο Βελισάριος είχε νικήσει. Οι επιζήσαντες Βάνδαλοι, ακόμα και χωρίς συμμάχους , ήταν περισσότεροι των Βυζαντινών. Ήταν το ηθικό τους και τη θέληση για αντίσταση που ο Βελισάριος είχε θραύσει και αυτό ήταν το χειρότερο για αυτούς. Αργότερα αιχμαλωτίστηκε και ο Γελίμερος και το κράτος των Βανδάλων καταλύθηκε, οριστικά.

Εικόνα: Χάρτης του βασιλείου  των Βανδάλων πριν την βυζαντινή κατάκτηση.

Η επιστροφή του Βελισάριου στην Κωνσταντινούπολη.

Το Καλοκαίρι του 534,μετά την διάλυση του κράτους των Βανδάλων, ο Βελισσάριος, απέπλευσε από την Καρχηδόνα για την Κωνσταντινούπολη με πολλά λάφυρα και αρκετές χιλιάδες αιχμαλώτους. Ο λαός της Κωνσταντινούπολης του έκανε μεγάλη υποδοχή και ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός του επέτρεψε να τελέσει θρίαμβο.

Τα λάφυρα, φορτωμένα σε άμαξες, ήταν εκτυφλωτικά, τα σπουδαιότερα που εμφανίστηκαν ποτέ σε θρίαμβο. Ήταν όλα όσα είχαν συγκεντρώσει οι Βάνδαλοι από το υπερπόντιο και τα έσοδά τους στην Αφρική, συσσωρευμένα πλεονάσματα εκατό ετών, καθώς και η λεία των πειρατικών επιδρομών του Γιζέριχου. Οι Βάνδαλοι αποτελούσαν μια ολιγάριθμη και καταδυναστευτική ολιγαρχία σε μια εύφορη και καρποφόρα γη και όσα δεν είχαν ξοδέψει, από την οκνηρία τους σε δημόσια έργα, τα είχαν στοιβαγμένα και αποταμιευμένα.

Πάνω στα κάρα λοιπόν, περνούσαν σωριασμένα εκατομμύρια λίβρες από ασημένιες ράβδους, σακιά γεμάτα αργυρά και χρυσά νομίσματα, ποσότητες ατόφιου χρυσού, μαλαματένια κύπελλα και σκεύη και αλατιέρες με ένθετα πετράδια, ολόχρυσοι θρόνοι και άμαξες και αγάλματα. Ευαγγέλια με μαλαματένια δεσίματα, και διακόσμηση πολύτιμών λίθων, βουνά ολόκληρα από χρυσά περιδέραια, ζώνες και δαχτυλίδια, καθώς κι από αρματωσιές με χρυσά στολίδια, κοντολογίς κάθε είδους βαρύτιμο και ωραίο αντικείμενο που θα μπορούσε κανείς να φανταστεί, μαζί με ανεκτίμητες αρχαιότητες που προέρχονταν από τη λεηλασία του αυτοκρατορικού παλατιού της Ρώμης και του ναού του Δία από τον Γιζέριχο.

Φτάνοντας  στον ιππόδρομο ο νικητής Βελισάριο, πλησιάζει στο θρόνο, βγάζει τον πορφυρό μανδύα του και πέφτει προσκυνώντας στα πόδια του Αυτοκράτορα. Καμιά έκταση δεν του εκχωρείται και καμιά λέξη δεν ακούει, παρά μόνον του δηλώνουν ότι εξετέλεσε καλά τα καθήκοντά του. Ο Γελίμερος μήτε γέλασε, μήτε έκλαψε, παρά κουνούσε το κεφάλι του μελαγχολικά και σαστισμένα, κι επαναλάμβανε διαρκώς την ίδια φράση, σαν να έλεγε κάτι μαγικό, «Ματαιότης, ματαιοτήτων, τα πάντα ματαιότης».

Εικόνα: Ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός και η Θεοδώρα.

Ύστερα από παρενεση της Θεοδώρας που είπε στον Ιουστινιανό ότι, αν θέλει να κερδίσει τον τίτλο του «Μεγάλου», θα έπρεπε να είναι γενναιόδορος, δίνοντας στον νικητή κάποιο δείγμα αντάξιο της εύνοιας με την οποία τον περιέβαλλε. Τότε κι εκείνος τον αναγόρευσε  Ύπατο, για τον επόμενο χρόνο, και εξέδωσε μάλιστα κι ένα μετάλλιο που στην μπροστινή όψη είχε ανάγλυφο το κεφάλι του, και στην οπίσθια πλευρά του είχε τον Βελισάριο έφιππο, με πλήρη αρματωσιά, να επελαύνει, μια τιμή μοναδική για στρατηγό.

Η εγκατάσταση του Βελισάριου στην Υπατεία έγινε ανήμερα Πρωτοχρονιά. Καθισμένος στη έδρα του αξιώματός του, που τη σήκωναν στα χέρια Βάνδαλοι αιχμάλωτοι, κρατώντας το σκήπτρο, έκανε άλλη μια μικρή διαδρομή στην Πόλη από το ενδιαίτημά του στο Παλάτι ως το Μέγαρο της Συγκλήτου. Θα παρέμενε για πάντα πιστός στον Αυτοκράτορα και θα κέρδιζε επάξια το προσωνύμιο, Βελισάριος «Το σπαθί του Ιουστινιανού».

Πηγές:

  • Προκοπίου, «Υπέρ των πολέμων λόγοι».
  • Ρόμπερτ Γκρέιβς, «Βελισάριος, o θρυλικός στρατηγός του Ιουστινιανού».
  • Βυζαντινών Ιστορικά, «O Θρίαμβος του Βελισάριου».
  • Δημήτρη Μπελέζου, «Βυζαντινός Στρατός».

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.