Κλασική Εποχή (περίπου 500 π.Χ.-323 π.Χ.)
Ιερός Λόχος. Το μέσο των Θηβών προς την Ηγεμονία των Ελληνικών πόλεων.

Ιερός Λόχος. Το μέσο των Θηβών προς την Ηγεμονία των Ελληνικών πόλεων.

Είναι γνωστό ότι η Σπαρτιάτικη «πολεμική μηχανή» ήταν μια από της πιο ισχυρές ολόκληρου του αρχαίου κόσμου. Πως εξάλλου θα γινόταν διαφορετικά, μιας και η «τέχνη του πολέμου» αποτελούσε μέρος της καθημερινότητάς τους, μαζί με την σκληρή εκπαίδευση έτσι ώστε να είναι πάντα έτοιμοι και μάλιστα με μόνη επιλογή τη νίκη.

Κι όμως υπήρξε φορά που η φάλαγγα των Σπαρτιατών ηττήθηκε από ένα άλλο σώμα το οποίο επίσης έχει μείνει στην ιστορία. Ο λόγος δεν αφορά άλλον από τον «Ιερό Λόχο των Θηβών» που με την ιδιαίτερη σύνθεση του, την τεράστια δυναμική του και κάτω από της διαταγές ικανότατων στρατηγών κατάφερε να τους ανατρέψει από το βάθρο τους.

Η «γέννηση» του Ιερού Λόχου.

Η Θήβα αποτέλεσε μία από τις τρεις πόλεις που μοιράστηκαν την ηγεμονία των Ελλήνων πριν από την επικράτηση του Φιλίππου της Μακεδονίας. Η ηγεμονία της Θήβας αν και συντομότερη από αυτής της Σπάρτης και της Αθήνας, ήταν λαμπρή και, συνοδεύτηκε δε από την άνοδο και λάμψη δύο εξαιρετικά ικανών ανδρών, οι οποίοι αποτέλεσαν δύο από τις καθοριστικότερες φιγούρες της ελληνικής ιστορίας, του Πελοπίδα και του Επαμεινώνδα.

Εικόνα: Ο Επαμεινώνδας απάλλαξε τη Θήβα από τη σπαρτιατική ηγεμονία και τη μετέτρεψε σε ισχυρή πόλη–κράτος με εξέχουσα θέση στην ελληνική πολιτική σκηνή.

Στο απόγειο της Θηβαϊκής ισχύος, η κύρια έκφραση της δύναμης και του μεγαλείου της βοιωτικής πόλης ήταν ο περίφημος Ιερός Λόχος, μια από τις κορυφαίες πολεμικές μονάδες που έδρασαν στην Αρχαία Ελλάδα. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο «Λόχος» ιδρύθηκε από τον Γοργίδα, την εποχή που η Θήβα αποτίναξε τη σπαρτιατική κυριαρχία. Όμως, από την άλλη πλευρά, ο Διόδωρος Σικελιώτης μαρτυρεί ύπαρξη Ιερού Λόχου το 424 π.Χ., κατά τη μάχη του Δηλίου. Έχει εκφραστεί η άποψη ότι αυτή η διαφορά στα γραφόμενα του Πλουτάρχου και του Διόδωρου, εξηγείται αν θεωρηθεί πως ο Γοργίδας απλώς αναδιοργάνωσε το σώμα, μετά την απελευθέρωση της Θήβας.

Η ίδρυση μιας τέτοιας επίλεκτης μονάδας καλά εκπαιδευμένων στρατιωτών πρέπει να θεωρηθεί προϊόν μίμησης του επιτυχημένου σπαρτιατικού δόγματος ότι, «ο πόλεμος είναι τέχνη η οποία αποκτάται με την εκπαίδευση». Ήταν η περίοδος που η Θήβα δεν βρισκόταν κάτω από τον έλεγχο των Σπαρτιατών και αποτελούσε μια καλή ευκαιρία να ενδυναμωθεί στρατιωτικά ώστε να μπορεί να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε απειλή από τότε και εις το εξής.

Ο Πλούταρχος, μας δίνει πολλά στοιχεία για τον Ιερό Λόχο των Θηβών και αναφέρει ότι μετά το 379 π.Χ. η στρατιωτική μονάδα αναδιοργανώθηκε και απέκτησε μέγιστη φήμη υπό τον Πελοπίδα. Πριν τον Πελοπίδα, ο Ιερός Λόχος χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά στην πρώτη γραμμή της θηβαϊκής φάλαγγας, με αποτέλεσμα τη διασπορά των ανδρών του. Αντιθέτως, ο Πελοπίδας ήταν ο πρώτος που τον χρησιμοποίησε ως αδιάσπαστη δύναμη.

Όλοι οι ιερολοχίτες οπλίτες ήταν από αριστοκρατικές οικογένειες, ενώ η ενότητα και η συνοχή τους ως σώμα διασφαλιζόταν με αδιάρρηκτους δεσμούς φιλίας και συντροφικότητας που συνέδεαν τα 150 “ζεύγη”, που αποτελούσαν τον «Λόχο». Ήταν συνεχώς κάτω από εντατική εκπαίδευση και μονίμως υπό τα όπλα, με δημόσια δαπάνη.

Η χρήση της «Λόχου» κατά την διάρκεια της μάχης.

Η πρώτη μάχη όπου ο Ιερός Λόχος του Πελοπίδα είχε σημαντική συμβολή ήταν αυτή στην Τεγύρα, όπου ανέκοψε μεγαλύτερη σπαρτιατική δύναμη. Αργότερα στην μάχη των Λεύκτρων, είχε έλθει ο κατάλληλος χρόνος για να διαπρέψει. Η συγκεντρωμένη δύναμη του «Λόχου», που δρούσε πλέον ως ανεξάρτητη ομάδα κρούσης από την υπόλοιπη  Θηβαϊκή παράταξη, σε συνδυασμό με την στρατηγική της «Λοξής φάλαγγας» ήταν αρκετή για να εξασφαλίσει την νίκη των Θηβαίων.

Εικόνα: Αρχική διάταξη αντιμαχόμενων δυνάμεων και αποφασιστικό χτύπημα των Θηβαίων.

Όταν το ενισχυμένο αριστερό κεράς της Θηβαϊκής παράταξης, ενισχυμένο τόσο σε αριθμό όσο και με την παρουσία των ιερολοχιτών, ήρθε σε επαφή με το  αντίστοιχο Σπαρτιατικό κατάφερε να μην του επιτρέψει να προχωρήσει περισσότερο. Από την άλλη πλευρά το κέντρο και το δεξί κεράς της Σπαρτιάτικης παράταξης συνέχισε να προελαύνει έως ότου έλθει σε επαφή με την «Λοξή φάλαγγα».

Μόλις αυτό συνέβη και ενώ το σύνολο του Σπαρτιατικού στρατού είχε εμπλακεί στην μάχη, ο Ιερός Λόχος αποσπάστηκε από την Θηβαϊκή παράταξη, ως ανεξάρτητη μονάδα που ήταν, υπερφαλάγγισε το Σπαρτιατικό αριστερό άκρο και συνέχισε την προέλαση του προς το κέντρο. Μέσα σε λίγα λεπτά η μάχη είχε κριθεί ως περήφανη νίκη των Θηβαίων.

Οι Θηβαίοι «εραστές».

Ένα πράγμα που έκανε τον Ιερό Λόχο των Θηβών να ξεχωρίζει ήταν η σύνθεση του. Ο «Λόχος» απαρτιζόταν από 300 άνδρες. Όπως προείπαμε οι οπλίτες που τον αποτελούσαν  ήταν οι πλέον εξέχοντες από την πόλη της Θήβας, ήταν αυτοί που ξεχώριζαν στις αθλοπαιδιές και ειδικά στην πάλη ενώ όλοι τους είχαν αριστοκρατική καταγωγή.

Επίσης ήταν διαλεγμένοι πολύ προσεκτικά ανά ζευγάρια επιστήθιων φίλων. Οι συγγραφείς και συγκεκριμένα ο Πλούταρχος αναφέρουν ότι απαρτιζόταν από 150 ζευγάρια «εραστών» Θηβαίων οπλιτών. Κατά τον Πλούταρχο όμως η έννοια των «εραστών» χρησιμοποιούνταν με διαφορετικό τρόπο, όπως και στην υπόλοιπη αρχαία Ελλάδα. Αυτό σημαίνει ότι αυτά τα ζευγάρια οπλιτών απαρτίζονται από τον δάσκαλο και τον μαθητευόμενο. Ωστόσο επρόκειτο για μια πολύ πιο δυνατή σχέση που λειτουργούσε ως κίνητρο για να κρατούνται οι γραμμές του λόχου αδιάσπαστες.

Εικόνα: Ο Πελοπίδας ήταν διοικητής του Ιερού Λόχου και μαζί με τον συμπολίτη και φίλο του Επαμεινώνδα κατέστησαν τη Θήβα μια ισχυρή δύναμη, συμβάλλοντας τα μέγιστα στην επιβολή της Θηβαϊκής ηγεμονίας στον ελλαδικό χώρο. Ο παραπάνω πίνακας αναπαριστά τον θάνατος του Πελοπίδα, δημιουργία του Αντρεί Ιβάνοφ.

Η «καταστροφή» της Χαιρώνειας και το τέλος του Ιερού Λόχου.

Για 35 χρόνια έμεινε αήττητος, μέχρι τη μάχη της Χαιρώνειας το 338 π.Χ. όπου καταστράφηκε ολοσχερώς από το Μακεδονικό Ιππικό του Φίλιππου το οποίο διοικούσε ο Μέγας Αλέξανδρος. Κατά μια υπόθεση, ο Λέων της Χαιρώνειας είχε ανεγερθεί προς τιμή του Ιερού Λόχου, στην περιοχή που είναι θαμμένοι οι νεκροί του.

Αν αναλογισθεί κάνεις πως ο Αριστοτέλης αναφέρει πως οι Θηβαίοι «εραστές» έδιναν υποσχέσεις αμοιβαίας αφοσίωσης στο ιερό του Ιόλαου, «εραστή» του ίδιου του Ηρακλή, δεν είναι περίεργο το γεγονός πως στην μάχη της Χαιρώνειας ο «Λόχος» ήταν τόσο απρόθυμος να παραδοθεί με αποτέλεσμα όλοι τους να πολεμήσουν όλοι μέχρις εσχάτων. Μετα το πέρας της μάχης όταν ο Φίλιππος της Μακεδονίας είδε τα πτώματα των ανδρών του Ιερού Λόχου αναφώνησε, «Να βρει καταστροφή όποιον υπονοεί οτιδήποτε άσεμνο για αυτούς τους άνδρες».

Πηγές:

  • Διόδωρος Σικελιώτης, «Ιστορική βιβλιοθήκη».
  • Πλουτάρχου, «Βίοι Παράλληλοι», Πελοπίδας – Μάρκελλος.
  • David Leitao, «The Legend of the Sacred Band».

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.