Νεότερη Ελληνική Ιστορία
Δεκεμβριανά  του 44′. Το ηρωικό Συντάγματα Χωροφυλακής Μακρυγιάννη.

Δεκεμβριανά του 44′. Το ηρωικό Συντάγματα Χωροφυλακής Μακρυγιάννη.

Στις 6 Δεκεμβρίου, ολόκληρη σχεδόν η Αθήνα ήταν στα χέρια των Κομμουνιστών. Τα μόνα κέντρα αντιστάσεως ήταν το Σύνταγμα Χωροφυλακής στου Μακρυγιάννη, η Σχολή Χωροφυλακής στην Λεωφόρο Μεσογείων και το Στρατόπεδο στο Γουδή όπου έδρευε η 3η Ορεινή Ταξιαρχία. Το Σύνταγμα Μακρυγιάννη θεωρήθηκε, από την ηγεσία του Ε.Λ.Α.Σ, ως το τελευταίο εμπόδιο προς την πλατεία Συντάγματος και επομένως την κατάληψη της εξουσίας.

Το Σύνταγμα Χωροφυλακής Μακρυγιάννη, στεγαζόταν στα κτήρια του άλλοτε Στρατιωτικού Νοσοκομείου Μακρυγιάννη. Αποτελούσε κόκκινο πανί για τους κινηματίες, μιας και φρουρούσε την «πύλη» προς το κέντρο της πόλεως και ιδίως προς την Πλατεία Συντάγματος, πέριξ της οποίας στεγαζόταν η Κυβέρνηση. Με τα πυρά του ήταν δυνατόν να καλύπτει τον τομέα από το Μνημείο του Φιλοπάππου μέχρι και τον λόφο του Αρδηττού, έτσι λοιπόν ουδεμία διείσδυσής, των επαναστατών, από την νοτιοδυτική πλευρά δεν ήταν δυνατή προς την πλατεία Συντάγματος, όπου και ήταν ο αντικειμενικός τους σκοπός.

Εικόνα: Οπλίτης της χωροφυλακής μπροστά από το στρατόπεδο Μακρυγιάννη.

Οι δυνάμεις των εμπλεκομένων.

Η δυνάμεις των κυβερνητικών στου Μακρυγιάννη ήταν 100 Αξιωματικοί, 88 της Χωροφυλακής και 12 του Στρατού, καθώς και 430 οπλίτες. Η δύναμη αυτή, εκτός από το προσωπικό του Συντάγματος, προερχόταν και από άλλες αστυνομικές υπηρεσίες της Αττικής και της επαρχίας. Ο οπλισμός και τα πυρομαχικά δεν ήταν αρκετά για να αντιμετωπίσουν μια τόσο μεγάλη επίθεση. 300 τυφέκια, 15 υποπολυβόλα, 3 οπλοπολυβόλα, 1 πολυβόλο, 3 όλμοι με ελάχιστα βλήματα και 2 αντιαρματικά πυροβόλα ήταν όλα κι όλα, τα μέσα των αμυνόμενων.

Η δυνάμεις που αρχικά στάλθηκαν για να εκπορθήσουν τους κυβερνητικούς ήταν τρία Συντάγματα Πεζικού του Ε.Λ.Α.Σ, συνολικής δυνάμεως 5.000 περίπου ανδρών, άρτια εξοπλισμένων δια τυφεκίων, αυτομάτων, μυδραλίων, βαρέων όλμων, αντιαρματικών πυροβόλων, χειροβομβίδων, δεσμών δυναμίτιδας και άφθονων πυρομαχικών. Επί πλέον η παράταξη των επιτιθέμενων, διέθετε την ικανότητα υποστήριξης από πυρά πυροβολικού που ήταν εγκατεστημένα στα υψώματα του Α’ Νεκροταφείου Αθηνών και ήταν σε απόσταση μικρότερη των 1.500 μέτρων.

Την ίδια ημέρα, στις 6 Δεκεμβρίου, παρουσιάστηκε εθελοντικά σου Μακρυγιάννη, ο Αντισυνταγματάρχης Πεζικού Κωνσταντίνος Κωστόπουλος. Ο Αντισυνταγματάρχης ήταν καθηγητής της Σχολής Χωροφυλακής και υπερασπιστής των οχυρών «Μεταξά» το 1940-41. Κατά την μάχη της Φλώρινας, ως διοικητής ταξιαρχίας πλέον, υπερασπίστηκε την πόλη εναντίον των Κομμουνιστών. «Η Πατρίς κινδυνεύει και ήρθα να πολεμήσω εδώ ως απλός στρατιώτης. Με δέχεσθε;», είπε απευθυνόμενος στον Αντισυνταγματάρχη Ευάγγελο Σοφρά, ο οποίος του  ανταπάντησε, «Και βέβαια σε δεχόμαστε, σε έστειλε ο Αϊ Νικόλας».

Ως ειδικός στις μάχες εντός φρουρίων και τις οδομαχίες, παρουσίασε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αμύνης των εγκαταστάσεων και ανέλαβε την διάταξη της άμυνας του στρατοπέδου. Το σχέδιο του προέβλεπε τρεις γραμμές αμύνης. Η πρώτη, η λεγόμενη και εξωτερική, είχε 7 φυλάκια εγκατεστημένα σε παρακείμενες οικίες που θα εμπόδιζαν τον εχθρό να πλησιάσει το στρατόπεδο. Η δεύτερη ήταν η περίφραξη του στρατοπέδου που θα σταματούσε τον κύριο όγκο της επικείμενης επίθεσης, ενώ αν τμήμα της περίφραξης έπεφτε στα χέρια του Ε.Λ.Α.Σ θα έπρεπε να επέμβει η εφεδρεία για την ανακατάληψή του.

Τέλος η τρίτη γραμμή αμύνης αποτελούνταν από τα κτίρια του στρατοπέδου, στα οποία θα δινόταν η τελική μάχη. Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφέρουμε το υψηλό φρόνημα των μαχητών του συντάγματος χωροφυλακής που ήταν αποφασισμένοι να πολεμήσουν από θάλαμο σε θάλαμο για την ίδια τους την ζωή. Το γενικό πρόσταγμα των επιχειρήσεων είχε δοθεί στον τότε διοικητή του συντάγματος χωροφυλακής Αθηνών, Γεώργιο Σαμουήλ, ο οποίος είχε εγκατασταθεί στην ταράτσα του κεντρικού κτιρίου.

Εικόνα: Το σχέδιο της οχύρωσης και άμυνας του στρατοπέδου χωροφυλακής στου Μακρυγιάννη.

Η μάχη στου Μακρυγιάννη.

Στις 05:45 της 6ης Δεκεμβρίου, ξεκίνησε η σκληρότερη αλλά και αποφασιστικότερη μάχη των Δεκεμβριανών. Το σύνθημα δόθηκε με σφοδρό βομβαρδισμό και πυκνά πυρά πεζικού από πολλές κατευθύνσεις. Παρά την σθεναρή αντίσταση, οι Ελασσίτες κατέλαβαν 4 από τα φυλάκια. Όσοι από τους υπερασπιστές δεν σκοτώθηκαν ή δεν συμπτύχθηκαν προς το στρατόπεδο, συνελήφθησαν, διαπομπεύθηκαν, βασανίστηκαν και εκτελέστηκαν από τους Ελασσίτες. Συνεχίζοντας την επίθεση, οι δυνάμεις του Ε.Λ.Α.Σ προσπάθησαν ανεπιτυχώς να ανατινάξουν με εκρηκτικά μέρος της περίφραξης. Σοβαρή επίπτωση στο ηθικό τους είχε η ανατίναξη, από βολή πυροβόλου, των εκρηκτικών που μετέφεραν σε ένα φυλάκιο που είχαν καταλάβει και ο θάνατος 70 συντρόφων τους που τα συνόδευαν.

Οι απώλειες των αμυνομένων κατά την πρώτη ημέρα ήταν σημαντικές, 14 νεκροί, 33 τραυματίες και 41 αγνοούμενοι. Βεβαίως οι Ελασσίτες είχαν πολύ μεγαλύτερες απώλειες. Ο διευθύνων τις επιχειρήσεις συνταγματάρχης Γεώργιο Σαμουήλ, το πρωί της επομένης εξέδωσε ημερησία διαταγή, η οποία μεταξύ των άλλων έγραφε, «Θα διατηρώ την ανάμνησιν ότι εις την μάχην της 6ης Δεκεμβρίου 1944 η Βασιλική Χωροφυλακή έδειξε μαχητικότητα πολύ καλλιτέραν από αυτού του Πεζικού εις το οποίον ανήκω. Σας συγχαίρω και σας ευχαριστώ».

Την επομένη, οι επιτιθέμενοι αρκέστηκαν σε πυρά παρενόχλησης και προπαρασκευή νέων επιθέσεων. Τις νυκτερινές ώρες της 7ης προς 8ης Δεκεμβρίου, οι επιτιθέμενοι ανατίναξαν μέρος του νοτίου τμήματος της περίφραξης και την 9η Δεκεμβρίου ακόμη ένα τμήμα. Την 8η Δεκεμβρίου, οι υπερασπιστές του Μακρυγιάννη με αιφνιδιαστική αντεπίθεση ανακατέλαβαν δύο φυλάκια, ενω συνέλαβαν 50 αιχμαλώτους και παρέλαβαν πολλά όπλα και πυρομαχικά.

Στις 9 του μηνός, οι κομμουνιστές δέχθηκαν την ενίσχυση ενός τάγματος, ενός λόχου και δύο πυροβόλων και το πρωί της επομένης εξαπέλυσαν σφοδρότατη επίθεση, αλλά μέχρι την 18:00 αποκρούστηκαν από τους αμυνόμενους. Την νύκτα της 11ης προς 12η Δεκεμβρίου, μετά από την άφιξη νέων ενισχύσεων, οι αντάρτες επιχείρησαν νέα αιφνιδιαστική επίθεση και γι’ αυτό δεν προηγήθηκε προπαρασκευή πυροβολικού. Όμως οι αμυνόμενοι, λόγω του άριστου συστήματος πληροφοριών που διέθεταν, περίμεναν την ενέργεια.

Εικόνα: Η ανατολική πλευρά του κτιρίου της Χωροφυλακής στου Μακρυγιάννη, μετά την μάχη.

Στις 20.00, ένας λόχος με 100 άνδρες προσπάθησε να εισβάλει από το ρήγμα της νότιας περίφραξης, αλλά έπεσε σε νάρκες και τα πυρά των αμυνομένων και αναγκάστηκε να υποχωρήσει, αφήνοντας στο πεδίο της μάχης 50 νεκρούς. Το ίδιο ανεπιτυχής ήταν και η προσπάθεια που έγινε δύο ώρες μετά. Τα μεσάνυχτα, από ρήγμα που δημιούργησαν στην δυτική περίφραξη δύο δυναμιτιστές, προσπάθησαν να διεισδύσουν κρυφά ομάδες Ελασσιτών. Όμως φωτιστικά βλήματα μετέτρεψαν την νύκτα σε μέρα και επέτρεψαν στους χωροφύλακες να κατατροπώσουν τους εισβολείς που είχαν τρομερές απώλειες.

Οι συνέπειες της σύγκρουσης.

Στις 12 Δεκεμβρίου, σταμάτησαν οι επιθέσεις. Μέχρι την 15η του μηνός κάποιες προσπάθειες των κομμουνιστών έπεσαν στο κενό. Η μάχη του Μακρυγιάννη, όπως πέρασε στην ιστορία, είχε πλέον οριστικά χαθεί για τον Ε.Λ.Α.Σ. Το οχυρό και οι άνδρες του, παρά τον λιγότερο οπλισμό, αλλά και τον μικρότερο αριθμό των υπερασπιστών του, άντεξαν. Η μάχη του Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη ήταν μια σκληρή και συνεχής μάχη με πολλούς νεκρούς και τραυματίες και από τις δυο πλευρές.

Οι κυβερνητικές δυνάμεις είχαν 33 νεκρούς και 120 τραυματίες, από την άλλη πλευρά των συρματοπλεγμάτων, οι Ελασσίτες είχαν πολύ μεγαλύτερες απώλειες, με τον ακριβή αριθμό τους να παραμένει μέχρι σήμερα άγνωστος. Η νίκη των κυβερνητικών δυνάμεων συνέβαλε σημαντικά στο να μείνει ελεύθερο το μικρό κομμάτι της Αθήνας, στο οποίο είχαν την έδρα τους τόσο η ελληνική κυβέρνηση και οι περισσότερες ξένες αποστολές, ενώ μετά την νίκη αυτή άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για το κομμουνιστικό κίνημα του Δεκεμβρίου του 44′.

Πηγές:

  • Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά 1944 – Η μάχη της Αθήνας».
  • Απόστολος Δασκαλάκης, «Ιστορία της Ελληνικής Χωροφυλακής».
  • Γιώργος Μαργαρίτης, «H σύγκρουση στου Μακρυγιάννη».
  • Γεώργιος Σαμουήλ, «Η εποποιία του Μακρυγιάννη».

1 thought on “Δεκεμβριανά του 44′. Το ηρωικό Συντάγματα Χωροφυλακής Μακρυγιάννη.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.