Κλασική Εποχή (περίπου 500 π.Χ.-323 π.Χ.)
Αγησίλαος. Ο Σπαρτιάτης που νικήθηκε απο 10.000 “τοξότες”.

Αγησίλαος. Ο Σπαρτιάτης που νικήθηκε απο 10.000 “τοξότες”.

Τα πρώτα χρόνια.

Ο Αγησίλαος έλαβε την τυπική διαπαιδαγώγηση από την οποία περνούσε κάθε Σπαρτιάτης και όταν πέθανε ο αδελφός του, Άγις, ανέκυψε θέμα διαδοχής μιας και ο Λεωτυχίδας παραμερίστηκε ως μη γνήσιο παιδί του Άγη Β΄ διότι φήμες θέλανε τη μητέρα του Τιμαία να ισχυρίζεται, ότι τον είχε αποκτήσει από τον Αθηναίο στρατηγό και πολιτικό Αλκιβιάδη, ο οποίος είχε βρει καταφύγιο στη Σπάρτη το 415 π.Χ.

Ωστόσο η άνοδος του Αγησίλαου στο θρόνο υποβοηθήθηκε σημαντικά και από την παρέμβαση του Λύσανδρου, ο οποίος έχοντας αποκτήσει τεράστια επιρροή στην πολιτική ζωή της πόλης του, πίστευε πως ο νέος βασιλιάς θα ήταν υποχείριο του. Ο Λύσανδρος και ο Αγησίλαος είχαν αναπτύξει μια πολύ στενή φιλία η οποια αποδείχθηκε καταλυτική για τη μετέπειτα πορεία του Αγησιλάου.

Όταν ανέλαβε την εξουσία ο Αγησίλαος, ήρθε η είδηση ότι ο βασιλεύς των Περσών συγκεντρώνει στρατό στην Ασία, για να επιτεθεί εναντίον της Ελλάδος. Ενώ οι Έλληνες συσκέπτονταν για το πώς θα αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο, ο Αγησίλαος πρότεινε να του παρέχουν στρατεύματα οι Έλληνες, ώστε να περάσει στην Μικρά Ασία και να διεξάγει εκεί τον πόλεμο. Όλοι τον θαύμασαν γι’ αυτήν τη σκέψη. Ο Αγησίλαος δεν ήθελε αμυντικό πόλεμο στα εδάφη της Ελλάδος.

Η εκστρατεία στη Μικρά Ασία.

Εικόνα: Χάρτης που παρουσιάζει την εκστρατεία του Αγησιλάου στην Μικρά Ασία.

Για όσους έδιναν σημασία στους οιωνούς, οι αρχαίοι Eλληνες ήταν αρκετά δεισιδαίμονες, η εκστρατεία του Aγησίλαου ξεκινούσε, το 396 π.X, με το χειρότερο δυνατό τρόπο. H δύναμη που είχε δεν ήταν ιδιαίτερα μεγάλη, αφού αποτελούνταν από 2.000 νεοδαμώδεις Λάκωνες και περί τους 6.000 σύμμαχους, καθώς και λίγους ομοίους ως συμβούλους και αξιωματικούς. Πάντως, σκόπευε να στρατολογήσει περισσότερες δυνάμεις, τόσο μισθοφόρους όσο και από τους Eλληνες της Iωνίας.

Πράγματι, ο Αγησίλαος φθάνει στην Μικρά Ασία και αμέσως ο Τισσαφέρνης κάνει ανακωχή μαζί του. Ο Αγησίλαος διαβεβαίωσε ενόρκως με τη σειρά του ότι θα τηρήσει τίμια την ανακωχή, καθορίζοντας τη διάρκεια της συμφωνίας για τρεις μήνες. Ο Τισσαφέρνης όμως παραβίασε αμέσως όσα υποσχέθηκε με τον όρκο του, γιατί αντί να προσπαθήσει να επιτύχει την ειρήνη, έστειλε και ζήτησε από το βασιλιά πολύ περισσότερο στράτευμα, απ’ όσο είχε προηγουμένως.

Ο Αγησίλαος ωστόσο, αν και το κατάλαβε, συνέχιζε να τηρεί την ανακωχή. Αυτή ήταν η πρώτη σωστή ενέργεια που έκανε. Από τη μια δηλαδή εμφάνισε σε όλους τον Τισσαφέρνη επίορκο και αναξιόπιστο, ενώ από την άλλη απέδειξε ότι ο ίδιος πρώτα απ’ όλα μένει σταθερός στον όρκο του και δεν παραβιάζει τη συνθήκη, ενώ πέτυχε όλοι οι Έλληνες και οι βάρβαροι να συμπαραταχθούν με θάρρος στο πλευρό του, αν ήθελε να επιχειρήσει κάτι.

Όταν λοιπόν ο Τισσαφέρνης πήρε μεγάλο θάρρος από την άφιξη του νέου στρατεύματος, προειδοποίησε τον Αγησίλαο ότι θα πολεμήσει, αν δεν αποχωρήσει από την Ασία. Ο Τισσαφέρνης λοιπόν πίστεψε ότι ο Αγησίλαος πράγματι θα επιτεθεί στην περιοχή του, στην Καρία. Ο Αγησίλαος όμως, άλλαξε δρόμο και αντί για την Καρία κατευθύνθηκε προς τη Φρυγία.

Όσες πόλεις συνάντησε στο δρόμο τις κυρίευσε, ωστόσο δεν φέρθηκε με σκληρό τρόπο. Τι έκανε λοιπόν. Αρχικά προσέγγιζε ήπια τους εχθρούς, έπειτα φερόταν ανθρώπινα στους αιχμαλώτους, φρόντιζε τα ορφανά, ώστε να μην πωληθούν στα σκλαβοπάζαρα, και τα έβαζε σε καταλύματα, όσοι ήταν γέροι δεν τους άφηνε στους δρόμους να τους φάνε τα σκυλιά και λύκοι. Αυτά είχαν ως αποτέλεσμα οι κάτοικοι της Μικράς Ασίας να τον συμπαθούν. Το ίδιο ίσχυε ακόμα και για τους αιχμάλωτους του.

Συγκέντρωσε λοιπόν πάρα πολλά λάφυρα και έφτασε στο Δασκύλειο, την έδρα του σατράπη Φαρνάβαζου Β΄. Στην ιππομαχία που ακολούθησε οι Έλληνες είχαν μικρές απώλειες και μόνο με την παρέμβαση του ίδιου του Αγησιλάου, οι δυνάμεις των Περσών υποχώρησαν. Ωστόσο ο Έλληνας ηγεμόνας συνειδητοποίησε, ότι για να έχει ελπίδες επιτυχίας έπρεπε να αναπληρώσει την έλλειψη ισχυρού ιππικού.

Εικόνα:  Θωρακισμένο ιππικό επιτίθεται σε Έλληνα ψιλό κατά τη διάρκεια της εισβολής του Αγησίλαου.

Γι’ αυτό υποχώρησε προς τα παράλια και ξεκίνησε την συγκρότηση ιππικού με τη συνεισφορά των πλουσίων κατοίκων των Ιωνικών πόλεων. Για να τονώσει το ηθικό των ανδρών του καθιέρωσε βραβεία και έπαθλα για τα στρατιωτικά σώματα που θα διακρίνονταν στην στρατιωτική εκπαίδευση και έδωσε εντολή να πουλούν τους αντίπαλους αιχμαλώτους γυμνούς για να φαίνονται τα αγύμναστα κορμιά τους.

Η ήττα από τους 10.000 “τοξότες”.

Την άνοιξη του 395 π.Χ. ο Αγησίλαος προέλασε προς τις Σάρδεις. Εκεί κοντά στην πόλη έδωσε μάχη εναντίον των δυνάμεων του Τισσαφέρνους, στον Πακτωλό ποταμό,  και κατήγαγε περιφανή νίκη, αποκομίζοντας πάμπολλα λάφυρα. Η ήττα μοιραία έφερε και την πτώση του σατράπη. Ο Πέρσης Βασιλιάς τον θεώρησε υπεύθυνο για την αποτυχία και έστειλε τον Τιθραύστη με εντολή να τον αποκεφαλίσει και να αντικαταστήσει τον Τισσαφέρνη. Ο νέος σατράπης αξίωσε από τον Αγησίλαο να εγκαταλείψει τα εδάφη του βασιλιά με την υπόσχεση οι ελληνικές πόλεις να είναι μεν αυτόνομες αλλά να συνεχίσουν την καταβολή φόρου στους Πέρσες.

Ο Αγησίλαος απάντησε ότι έπρεπε να πάρει τη συγκατάθεση της πατρίδας του για να δώσει την τελική του απάντηση και ο Τιθράυστης αφού του έδωσε τριάντα τάλαντα για τη συντήρηση του στρατού, τον έπεισε να αποχωρήσει στη Φρυγία, που ήταν η περιοχή του Φαρνάβαζου, μέχρι να έρθουν εντολές από τη Σπάρτη. Ο Αγησίλαος δεν σκόπευε να εγκαταλείψει την εκστρατεία του, άλλωστε γνώριζε πολύ καλά ότι είχε πλέον το στρατηγικό πλεονέκτημα και δεν θα άφηνε μια μεγάλη ευκαιρία να πάει χαμένη. O στρατός του ξεπερνούσε τους 20.000 άνδρες και τα πλούσια λάφυρα από τη Λυδία και τη Φρυγία, την οποία λεηλάτησε για δεύτερη φορά, του έδιναν και οικονομική άνεση.

Εικόνα: Συνάντηση μεταξύ του Σπαρτιάτη βασιλιά Αγησίλαου (αριστερά) και του Φαρναβάζου Β’ (δεξιά) το 395 π.Χ.

Oι συνθήκες για την επίτευξη του στόχου που είχε ο φιλόδοξος Aγησίλαος, την καταστροφή της περσικής ισχύος στη M. Aσία και ίσως και τη διάλυση του ίδιου του περσικού κράτους, γίνονταν όλο και πιο ευνοϊκές. Oι λαοί της M. Aσίας, πέρα από τους Eλληνες που ήταν, ούτως ή άλλως, σύμμαχοι του Aγησίλαου εξαρχής, βρίσκονταν σε αναβρασμό και παντού ξεσπούσαν επαναστατικά απελευθερωτικά κινήματα. Oι Πέρσες άρχιζαν να χάνουν τον έλεγχο της M. Aσίας και ο Aγησίλαος ήταν αποφασισμένος να δώσει τη χαριστική βολή.

Oμως την δόξα της κατάλυσης της Περσικής αυτοκρατορίας η ιστορία επιφύλασσε σε έναν άλλο Eλληνα, που έμαθε από τα παθήματα του Aγησίλαου, τον Aλέξανδρο. O Σπαρτιάτης βασιλιάς έλαβε μήνυμα ότι ανακαλείται εσπευσμένα στην πατρίδα του. O περσικός χρυσός είχε κάνει για μία ακόμη φορά το θαύμα του. Πλούσια δώρα του Πέρση βασιλιά στις ελληνικές πόλεις, είχαν υποκινήσει έναν πόλεμο μεταξύ της Σπάρτης και μίας συμμαχίας αποτελούμενης από τους Θηβαίους, τους Aθηναίους και άλλους Eλληνες, που δεν έβλεπαν θετικά την αυξανόμενη δύναμη της πόλης του Eυρώτα.

Kαθώς αναχωρούσε, ο Aγησίλαος παρατήρησε σκωπτικά ότι 10.000 τοξότες τον είχαν διώξει από τη M. Aσία. H αναφορά δεν ήταν σε κάποιο στράτευμα, ακριβώς επειδή για το στρατό του οι “10.000 τοξότες” θα ήταν κάτι λιγότερο από μια μικρή ενόχληση, αλλά στον περσικό χρυσό. Οι “δαρεικοί”, τα χρυσά νομίσματα της Περσίας, έφεραν την παράσταση ενός τοξότη στη μία όψη τους.

Ο Αγησίλαος, παρά τη θέλησή του να επεκταθεί στην Ασία, αποφάσισε να επιστρέψει και πέρασε μαζί με το στρατό του από τον Ελλήσποντο και συνέχισε την πορεία του δυτικά στη Θράκη. Στο διάστημα αυτό οι Αθηναίοι με τους Θηβαίους συνεργάσθηκαν, αφού πληρώθηκαν από τους Πέρσες, για να επιτεθούν στη Σπάρτη και να αναγκάσουν τον Αγησίλαο να εγκαταλείψει τις επιχειρήσεις στη Μικρά Ασία.

Η επιστροφή στη Ελλάδα.

Επιστρέφοντας από τη Μικρά Ασία, ο Αγησίλαος έφτασε με το στρατό του στην πεδιάδα της Βοιωτίας, όπου τον Αύγουστο του 394 π.Χ. αντιμετώπισε στη Μάχη της Κορώνειας το συνασπισμένο στρατό Θηβαίων και Αθηναίων. Ο Αγησίλαος τότε διέθετε 20.000 άνδρες ενώ οι Αθηναίοι και οι σύμμαχοί τους επίσης διέθεταν παρόμοιο αριθμό ανδρών. Στην αρχή της μάχης οι Λακεδαιμόνιοι νίκησαν στο δεξί τους άκρο τους απέναντι Αργείους και τους έτρεψαν σε φυγή. Οι Μικρασιάτες σύμμαχοι των Σπαρτιατών έτρεψαν σε φυγή τους Αθηναίους, τους Κορίνθιους, τους Ευβοείς και τους Λοκρούς. Οι Θηβαίοι κατάφεραν και νίκησαν τους συμμάχους των Σπαρτιατών, τους Φωκείς.

Εικόνα: Δέκα χιλιάδες «Δαρεικοί» (γνωστοί και ως «τοξότες»), ήταν το κύριο νόμισμα των Αχαιμενίδων, χρησιμοποιήθηκε για να δωροδοκήσουν τις Ελληνικές πόλεις – κράτη να ξεκινήσουν έναν πόλεμο εναντίον της Σπάρτης, έτσι ώστε ο Αγησίλαος να πρέπει να ανακληθεί από τη Μικρά Ασία.

Όμως μετά τη νίκη τους οι Σπαρτιάτες επιτέθηκαν στα νώτα των Θηβαίων. Οι Σπαρτιάτες νίκησαν, αλλά η νίκη τους δεν ήταν αποφασιστική. Παρά τη νίκη τους, οι Σπαρτιάτες θα έβρισκαν τον τέλειο αντίπαλό τους, στους πελταστές υπό τον Αθηναίο Ιφικράτη. Μετά τη μάχη του Λεχαίου, όπου ηττήθηκαν, οι Σπαρτιάτες έκλεισαν ειρήνη με τους αντιπάλους τους, υπό την εποπτεία του Πέρση αυτοκράτορα Αρταξέρξη Β΄, τη λεγόμενη “Ανταλκίδειο ειρήνη”.

Στη μάχη της Κορώνειας, όταν ο Αγησίλαος νίκησε τους Θηβαίους και τους συμμάχους τους, του ήρθε η είδηση ότι περίπου 80 Θηβαίοι έχουν βρει καταφύγιο σε ιερό ναό. Τότε διέταξε, όχι μόνο να μην τους πειράξει κανείς, αλλά και να τους φυγαδεύσει η προσωπική του φρουρά, μέχρι να βρεθούν σε ακίνδυνο μέρος. Ο Αγησίλαος σε τέτοιο βαθμό σεβόταν τα ιερά, με αποτέλεσμα ακόμη και οι εχθροί του να θεωρούν τους όρκους και τις συνθήκες του πιο αξιόπιστες απ’ ό,τι τη φιλία τους.

Η Ανταλκίδειος ειρήνη, ή Η Ειρήνη του Βασιλέως σηματοδότησε το τέλος του Κορινθιακού πολέμου. Οι Σπαρτιάτες εξαντλημένοι από τον πόλεμο με τους Αθηναίους, τους Θηβαίους, τους Ευβοείς και τους λοιπούς Έλληνες έστειλαν ένα ναύαρχό τους, τον Ανταλκίδα, να υπογράψει ειρήνη με τους Πέρσες του Αρταξέρξη Β΄. Με τη συνθήκη αυτή συμφωνήθηκε μεταξύ των Σπαρτιατών και του Πέρση βασιλιά να παραδοθούν σε αυτόν οι ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας και η Κύπρος, να διακηρυχθεί η αυτονομία των ελληνικών πόλεων εκτός από τις αθηναϊκές κληρουχίες της Λήμνου, της Ίμβρου και της Σκύρου και να επιβλέπουν οι Σπαρτιάτες την τήρηση της ειρήνης στον ελλαδικό χώρο. Έτσι λοιπόν όλα τα κέρδη της εκστρατείας του Αγησιλάου εξανεμίστηκαν.

Μετά την Ανταλκίδειο ειρήνη επικράτησε για λίγα χρόνια ηρεμία στον ελληνικό κόσμο, ωστόσο άρχισαν και πάλι οι συγκρούσεις, αυτή τη φορά μεταξύ Βοιωτών και Σπαρτιατών. Ο νέος αυτός πόλεμος κατέληξε στην κατάρρευση της Σπαρτιατικής ηγεμονίας, φέρνοντας στο προσκήνιο τους Θηβαίους και την Θηβαϊκή ηγεμονία. Στην παρατήρηση κάποιου, ο οποίος είπε ότι «οι Σπαρτιάτες μήδισαν», ο Αγησίλαος απήντησε οτι «πες καλύτερα ότι οι Μήδοι Λακωνίζουν».

Η εκστρατεία στη Αίγυπτο.

Το 380 π.Χ. μια νέα μεταβολή συντελέστηκε στη δυναστική κατάσταση της Αιγύπτου με την ανάρρηση στο θρόνο του Νεκτανεβώ Α’. Αυτός αποτέλεσε και τον ιδρυτή της τελευταίας δυναστείας γηγενών στην Αίγυπτο, της 30ης δυναστείας. Η διακυβέρνηση του Νεκτανεβώ Α΄ χαρακτηρίστηκε από την ικανή διοίκηση του ιδίου, αλλά και του “πρωθυπουργού” του Αρσιέση.

Εικόνα: Ο Αγησίλαος (στο κέντρο), με τον Αθηναίο στρατηγό Χαβρία (στα αριστερά), τέθηκαν στην υπηρεσία του βασιλιά Νεκτάνεμπο Α΄ της Αίγυπτου το 361 π.Χ.

Η περσική επιθετικότητα ανανεώθηκε, με το σχεδιασμό μιας εκστρατείας ευρείας κλίμακας, που ξεκίνησε το 379 π.Χ. από τον Φαρνάβαζο, με τη συνδρομή του περίφημου Αθηναίου στρατηγού Ιφικράτη. Το εκστρατευτικό σώμα αριθμούσε 200.000 μη Έλληνες στρατιώτες, 20.000 Έλληνες μισθοφόρους, 300 τριήρεις, 200 τριακοντόρους και ένα τεράστιο κονβόι τροφοδοσίας.

Μετα από τη έναρξη των εχθροπραξιών και μετα από δυναστικές διαμάχες, όπου ο Βασιλιάς Ταχώ ανέτρεψε τον Νεκτανεβώ Α΄, ο υπέργηρος Αγησίλαος εκστράτευσε, επικεφαλής μισθοφόρων στην Αίγυπτο, για να βοηθήσει το βασιλιά Ταχώ. Οι Αιγύπτιοι άρχοντες, που πήγαν να τον προϋπαντήσουν έμειναν κατάπληκτοι, όταν είδαν ένα γέροντα με φτωχό ταπεινό χιτώνα, ξαπλωμένο στο χορτάρι ανάμεσα στους στρατιώτες του, να τους τον παρουσιάζουν σαν το μεγάλο Αγησίλαο, που η φήμη του είχε ξεπεράσει τα σύνορα της Ελλάδας.

Εκεί ο Αγησίλαος υποστήριξε αρχικά τον βασιλέα Ταχώ. Ο Ταχώς, με ισχυρό στρατό και στόλο, με την συμμετοχή μισθοφορικών δυνάμεων υπό τους Χαβρία, που ανέλαβε τον στόλο και του βασιλέα της Σπάρτης Αγησιλάου Β’, που ανέλαβε την διοίκηση των χερσαίων δυνάμεων, θα εισβάλει στην Παλαιστίνη και θα προελάσει στην Φοινίκη το καλοκαίρι του 360. Όμως, εκεί άρχισαν προστριβές μεταξύ των ηγετών και τελικά η εκστρατεία απέτυχε. Ταυτόχρονα σημειώθηκε εξέγερση στην Αίγυπτο και νέος βασιλέας ανακηρύχθηκε ο Νεκτανεβώς Β’.

Δυσαρεστημένος από τον Ταχώ, ο Αγησίλαος βοήθησε το Νεκτάναβω Β΄να ανακαταλάβει το στέμα, παίρνοντας για αμοιβή 230 τάλαντα. Επιστρέφοντας στη Σπάρτη, το πλοίο του παρασύρθηκε από την κακοκαιρία προς τα Δυτικά,  όπου ο Αγησίλαος πέθανε σε ηλικία περίπου 84 ετών, μετά από βασιλεία 41 ετών.

Τελικά το πλοίο προσορμίστηκε στο Λιμένα του Μενελάου στην Κυρηναϊκή. Το νεκρό σώμα του το μετέφεραν στη Σπάρτη μέσα σε τηγμένο κηρό, επειδή δεν είχαν μέλιτα, όπως ήταν το έθιμο, και το έθαψαν με μεγάλες τιμές. Τον διαδέχθηκε ο γιος του Αρχίδαμος Γ’. Έτσι λοιπόν τελείωσε η ζωή του  Αγησιλάου κάποιου που έδειξε τα βήματα στον επικείμενο  κατακτητή της Ασίας.

Πηγές:

  • Ξενοφώντος, “Ελληνικά”.
  • Πλούταρχου, “Βίοι Παράλληλοι”, Αγησίλαος.
  • Paul Cartledge, “Agesilaos and the Crisis of Sparta”.
  • Charles D. Hamilton, “Agesilaus and the Failure of Spartan Hegemony”.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.