Νεότερη Ελληνική Ιστορία
Τρίτη Ελληνική Ορεινή Ταξιαρχία. «Αναφαίρετον όπλον άρετη».

Τρίτη Ελληνική Ορεινή Ταξιαρχία. «Αναφαίρετον όπλον άρετη».

Τα επανειλημμένα κινήματα του Κ.Κ.Ε της Μέσης Ανατολής και ιδιαίτερα αυτό του Απριλίου του 1944, έθεσαν σε κίνδυνο όχι μόνο την τιμή και το μέλλον της Ελλάδος, αλλά της στέρησαν τη μεγάλη ηθική ικανοποίηση των Ελλήνων, να εισέλθουν πρώτοι στη Ρώμη, όπως τους είχε υποσχεθεί ο Τσώρτσιλ. Τα εν λόγω κινήματα συνετέλεσαν επίσης βοήθησαν ώστε η Ελλάδα, νικήτρια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, να μην εμφανισθεί και αξιώσει την αυτοδιάθεση του λαού της Κύπρου και των Ελλήνων της Βορείου Ηπείρου, την άμεση καταδίκη από τους συμμάχους της δημιουργίας του προβλήματος της Μακεδονίας από τον Τίτο, και ίσως την παραχώρηση της Βορείου Μακεδονίας, δηλαδή της περιοχής του Μοναστηρίου, στο οποίο το 1912 λειτουργούσαν 17 Ελληνικά Σχολεία.

Τα γεγονότνα που οδήγησαν στην δημιουργία της ενδόξου «Ταξιαρχίας του Ρίμινι», συνδέονται με γεγονότα που ντρόπιασαν και έβλαψαν την Ελλάδα, κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, δηλαδή τα στρατιωτικά κινήματα που προκάλεσε το Κ.Κ.Ε και ιδιαίτερα το μεγάλο κίνημα του Απριλίου 1944 στη Μέση Ανατολή, που διέλυσε τις σημαντικές εκεί Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, ενώ έθεσε σε κίνδυνο τον Συμμαχικό Αγώνα κατά του Άξονα και αμαύρωσε τη λάμψη της Ελλάδος, η οποία την συνόδευε από τη «Μάχη της Ελλάδας» του 1940-41, με συνέπεια η Πατρίδα μας, να κινδυνεύσει να μείνει εκτός του Συμμαχικού Στρατοπέδου.

Εικόνα: Ο Θρασύβουλος Τσακαλώτος στη Μέση Ανατολή.

Οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις της Μέσης Ανατολής (Ναυτικό, Αεροπορία, Ταξιαρχίες, Ιερός Λόχος και το Εμπορικό Ναυτικό) προσέφεραν πολλά στον συμμαχικό αγώνα, αλλά στην Ταξιαρχία του Ρίμινι, όπως συνάγεται και επιβεβαιώνεται από τις δηλώσεις του Αρχιστράτηγου της Μέσης Ανατολής Πάτζετ και του Πρωθυπουργού της Ελλάδος Γεώργιου Παπανδρέου, έλαχε ο κλήρος να διασώσει, με τον αγώνα της στην Ιταλία, την τιμή και το μέλλον της Ελλάδος.

Η δημιουργία της «Ταξιαρχίας».

Στο Συνέδριο του Λιβάνου την 17η Μαΐου 1944, προ της τραγικής καταστάσεως που αντιμετώπιζε η Ελλάδα, η Κυβέρνηση συνεργασίας, με πρωταγωνιστή τον Πρωθυπουργό Γεώργιο Παπανδρέου, όλα τα Κόμματα και όλες οι Αντάρτικες οργανώσεις, αποφάσισαν την ανασύσταση και πειθαρχία των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων Μέσης Ανατολής, υπό την Σημαία της Ελληνικής Πατρίδας.

Την 3η Ιουνίου 1944, με Διαταγή της «ΙΧ Βρετανικής Στρατιάς», ανασυγκροτείται η «ΙΙΙ Ορεινή Ελληνική Ταξιαρχία», με Διοικητή το Συνταγματάρχη Θρασύβουλο Τσακαλώτο. Η Ταξιαρχία διέθετε συνολικά 3.377 άνδρες, στους οποίους συμπεριλαμβάνονταν 213 Αξιωματικοί και 70 Ανθυπασπιστές. Την 12η Ιουνίου, η Ταξιαρχία εγκαθίσταται στην Τρίπολη της Συρίας. Από τη Συρία, το Σύνταγμα Πυροβολικού της Ταξιαρχίας, μετακινήθηκε στην περιοχή της Παλμύρας για εκτέλεση βολών Πυροβολικού.

Την 12η Ιουλίου επισκέφθηκε την Ταξιαρχία ο Αρχιστράτηγος της Μέσης Ανατολής Πάτζετ και σε νέα επίσκεψη και επιθεώρηση της Ταξιαρχίας δήλωσε, «Δεν θα ήθελα να είμαι αντίπαλος της ΙΙΙ Ελληνικής Ορεινής Ταξιαρχίας. Μη λησμονείτε ότι κρατείτε στα χέρια σας, μας είπε ο Πάτζετ, την τιμή και το μέλλον της Ελλάδος». Ο Διοικητής της Ταξιαρχίας Θρασύβουλος Τσακαλώτος ανταπαντώντας στον Πάτζετ είπε πως, «Η Ταξιαρχία δια της πίστεώς της εις την Νίκην, και το άγος της Μέσης Ανατολής θα αποπλύνει και τους εχθρούς της Ελλάδος θα καταπλήξει».

Στις 5 Αυγούστου επιβιβασθήκαμε στην Χάιφα, στο Ολλανδικό πλοίο «ΡΟΥ», 28.000 τόνων και αναχώρησαν για τον Τάραντα της Ιταλίας. Το ταξίδι ήταν δραματικό λόγω μεγάλης θαλασσοταραχής. Την 11η Αυγούστου υποδέχθηκε την Ταξιαρχία στην άφιξή της στην Ιταλία ο Νεοζηλανδός στρατηγός Φράιμπεργκ.

Εικόνα: Οι ελληνικές απώλειες στη μάχη του Ρίμινι έφτασαν σε 116 νεκρούς. Σύμφωνα με έναν από τους διοικητές της βρετανικής 8ης Στρατιάς, τον σερ Όλιβερ Ληζ, «Η Μάχη του Ρίμινι ήταν μία από τις σκληρότερες της 8ης Στρατιάς, συγκρίσιμη με τη Μάχη του Ελ Αλαμέιν, του Μάρεθ και του Μόντε Κασσίνο».

Η μάχη του Ρίμινι.

Με την άφιξη της στον Τάραντα, «η Ταξιαρχία» εντάχθηκε στην Καναδική Μεραρχία. Το 3ο Σύνταγμα Πυροβολικού της Ταξιαρχίας, αποτελούνταν από αξιωματικούς και στρατιώτες των Συνταγμάτων Πυροβολικού της 1ης και 2ης Ταξιαρχίας, με Διοικητή τον Συνταγματάρχη Μανιδάκη και Υποδιοικητή τον Λασπιά. Από τον Σεπτεμβριο, και ενώ μαίνονταν οι μάχες στη «Γοτθική Γραμμή» στο ύψος της Ρώμης, κατευθυνθήκαν στο μέτωπο νύκτα, ακολουθώντας τους δρόμους που σηματοδοτούνταν με σήμα ένα ζωγραφισμένο μικρό πλοίο.

Την 9η Σεπτεμβρίου 1944, η Ταξιαρχία αντικατέστησε την 3η Καναδική Ταξιαρχία στην περιοχή Ριτσιόνε. Τη στιγμή της αντικαταστάσεως η Ταξιαρχία δέχθηκε επίθεση των Γερμανών, την οποία απέκρουσε με 9 νεκρούς και 21 τραυματίες. Την 10η Σεπτεμβρίου οι Γερμανοί έκαναν και νέα επίθεση, κατά την οποία σκοτώθηκε ο Ταγματάρχης Πυροβολικού Στεφανάκης.

Την 12η Σεπτεμβρίου, περίπολος της Ταξιαρχίας δέχθηκε επίθεση, με συνέπεια να τραυματισθεί ο επικεφαλής Υπολοχαγός Ιωάννης Κόρκας, που μεταφέρθηκε στο χειρουργείο, από όπου μετά την επίδεση του τραύματός του, ζήτησε να ξαναπάει στον Λόχο του. Ο Λόχος αυτός, διέσπασε την αμυντική γραμμή των Γερμανών και προκάλεσε το πρώτο ρήγμα της θεωρούμενης απόρθητης Γοτθικής Γραμμής. Ο Κόρκας προτάθηκε επ’ ανδραγαθία και έγινε Λοχαγός. Η Πρώτη Μοίρα Πυροβολικού υπό τον Συνταγματάρχη Σπανογιαννάκη έβαλλε κατά των Γερμανικών θέσεων με βολές σε απόσταση 1.800 γυαρδών. Η Ταξιαρχία έδωσε σκληρές μάχες και αφού διέσπασε την Γοτθική Γραμμή, περικύκλωσε το Ρίμινι.

Ο Τρίτος Λόχος του 3ου Τάγματος, με Λοχαγό τον Νικόλαο Αποστολάκη, έφτασε πρώτος στο Ρίμινι και στις 7:45 π.μ. ο Δήμαρχος του Ρίμινι με Επιτροπή Ιταλών, παρέδωσε με Πρωτόκολλο την πόλη στον Λοχαγό Αποστολάκη. Ο Ραδιοφωνικός Σταθμός του Λονδίνου μετέδωσε τις Ελληνικές επιτυχίες, ο δε Στρατηγός Αλεξάντερ έγραψε, «Οι Έλληνες πολεμιστές πέτυχαν όλους τους αντικειμενικούς στόχους της Στρατιάς». Ο Ραδιοφωνικός Σταθμός του Βερολίνου για να δικαιολογήσει την δυσχερή θέση τους στο νότιο τομέα, ανέφερε ότι ο Γερμανικός στρατός πολεμά εναντίον των Ελλήνων.

Οι Έλληνες στρατιωτικοί λησμόνησαν όσα υπέστησαν από τους Ιταλούς και φέρθηκαν με γενναιοψυχία, που κατέπληξε τους φοβισμένους αρχικά Ιταλούς, κυρίως δε συνέβαλαν στην απελευθέρωση των Ιταλών από την Γερμανική Κατοχή, που τους επιβλήθηκε από τους τέως συμμάχους τους. Η Ιταλία, τιμώντας τους νεκρούς Έλληνες, παραχώρησε σε μαγευτική πλαγιά πλησίον του Ρίμινι χώρο για το νεκροταφείο, όπου ετάφησαν οι 116 φονευθέντες αξιωματικοί και οπλίτες, καθώς και οι 10 αεροπόροι που φονεύθηκαν σε επιδρομές τους στο Ιταλικό Μέτωπο.

Εικόνα: Ριμινίτες κατά την διάρκεια εκπαιδεύσεως στην Μέση Ανατολή.

Η μεγάλη νίκη της Ελληνικής Ταξιαρχίας χαιρετίσθηκε από την ηγεσία των συμμαχικών δυνάμεων. Ο Στρατηγός Πάτζετ με τηλεγράφημα του έγραψε, «Επιτελέσατε πολλά για την τιμήν της Ελλάδος». H Τρίτη Ορεινή Ταξιαρχία, μετά την κατάληψη της πόλης του Ρίμινι, μετονομάστηκε σε «ΤΑΞΙΑΡΧΙΑ ΡΙΜΙΝΙ». Ο Πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου σε τηλεγράφημα του αναφέρει, «Το Έθνος είναι υπερήφανων δια τα ηρωικά τέκνα του. Όταν έλθει η ώρα του απολογισμού δια τον σημερινόν επικόν αγώνα της ανθρωπότητος εναντίον των βαρβάρων, η Ορεινή Ταξιαρχία θα βρίσκεται μεταξύ των πρώτων στην καρδιά των Ελλήνων και τας δέλτους της Ελληνικής Ιστορίας».

Από το Ρίμινι στο Γουδί.

Μετά την κατάληψη του Ρίμινι, η Ταξιαρχία κινήθηκε βορειότερα, διήλθε τον Ρουβικώνα και εν συνεχεία αποφασίστηκε η επιστροφή της στην Ελλάδα. Ως απεσταλμένος του Πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου έφθασε στο Ρίμινι ο Συνταγματάρχης Λάιος, ο οποίος διαβίβασε τα συγχαρητήρια του Πρωθυπουργού, της Κυβέρνησης εθνικής ενότητας, διότι οι στρατιώτες της Ταξιαρχίας, «τιμήσαν το Ελληνικό όνομα και το γόητρο των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων». Ο Συνταγματάρχης Λάιος πληροφόρησε τους στρατιωτες του για την κατάσταση στην Αθήνα και τους σύστησε να μη δώσουν καμία αφορμή κατά την επιστροφή τους.

Την 16η Οκτωβρίου 1944 διατάχθηκε η αντικατάσταση της Ελληνικής Ταξιαρχίας, ενώ την 19η, του ιδίου μήνα, έγινε στο νεκροταφείο του Ρίμινι συγκινητική επιμνημόσυνη δέηση υπέρ των πεσόντων Ελλήνων. Από τον Τάραντα, η Ταξιαρχία απέπλευσε για τον Πειραιά, πλην των βαρέων όπλων (πυροβόλων, κάριερς και λοιπά οχήματα). Την Ταξιαρχία συγκροτούσαν συνολικά 2.824, εκ των οποίων 205 Αξιωματικοί,  89 Ανθυπασπιστές και 2.530 οπλίτες.

Προ της αποβιβάσεως από το πλοίο, ο Διοικητής της Ταξιαρχίας από το μεγάφωνο απηύθυνε συγκινητική έκκληση προς τους Αξιωματικούς και τους οπλίτες λέγοντας, «Αξιώ σεβασμό προς τον Αξιότιμο Ελληνικό λαό και υπομονήν, προς πάσαν πρόκλησιν, οποθενδήποτε προερχομένην». Μας αναγνώσθηκε επίσης μήνυμα του Στρατηγού Σκόμπυ με σύστασή του την μη ανάμιξή μας στην πολιτική και την εκτέλεση των Διαταγών της Κυβερνήσεως.

Εικόνα: Η ΙΙΙ Ορεινή Ταξιαρχία, η λεγόμενη Ταξιαρχία του Ρίμινι, επιστρέφει νικήτρια από το μέτωπο της Ιταλίας και παρελαύνει στην Αθήνα στις 9 Νοεμβρίου 1944, Αρχείο Πολεμικού Μουσείου.

Την 8η Νοεμβρίου 1944 φθάσαν στον Πειραιά και άρχισε η αποβίβαση. Τα παλικάρια  της Ταξιαρχίας, διανυκτέρευσαν στο ύπαιθρο έναντι του Αγίου Γεωργίου στο Κερατσίνι. Από τις 6:30 π.μ., την επομένη άρχισε η προετοιμασία. Κάτοικοι της περιοχής συγκινημένοι προσήρχοντο και προσέφεραν τσιγάρα και σοκολάτες. Με αυτοκίνητα μεταφερθήκαν στο Ρουφ όπου αποβιβασθήκαν και άρχισε η παρέλαση 10.15΄ από Πειραιώς, Ομόνοια, Τράπεζα Ελλάδος, όπου ήταν οι επίσημοι.

Στην Ομόνοια τους υποδέχθηκε ο Στρατηγός Παυσανίας Κατσώτας. Από την Ομόνοια ως το Γουδί η πορεία τους ήταν συγκλονιστική, βαδίζοντας, υπό τις επευφημίες του μεγάλου πλήθους. Νεανίδες τους στεφάνωναν με κλάδους ελιάς και λουλούδια. Αμερικανός ανταποκριτής τηλεγράφησε ότι μία μόνο φορά έγινε τέτοια ενθουσιώδης υποδοχή στην Αμερική σε Αμερικανό Πρόεδρο. Ο Πρωθυπουργός Γ. Παπανδρέου υποδεχόμενος το βράδυ τον Διοικητή της Ταξιαρχίας Στρατηγό Τσακαλώτο, είπε, «Η Ελλάς δι’ υμών επανηύρε την θέσιν μεταξύ των Συμμάχων, την οποίαν είχε απωλέσει. Σας ευχαριστώ».

Με την έκρηξη του θλιβερού Κομμουνιστικού κινήματος των «Δεκεμβριανών» η εμφύλια αντιπαράθεση της Κατοχής συνεχίστηκε και μετά την Απελευθέρωση. Κεντρώοι πολιτικοί επέκριναν την ταξιαρχία ως «πραιτοριανους», ενώ από την άλλη πλευρά η κυβέρνηση Παπανδρέου την στήριξε απόλυτα. Η Ταξιαρχία ευλόγως στρατεύθηκε με τον αστικό πόλο της σύγκρουσης, εκπροσωπώντας εντός αυτού την πολεμική ποιότητα αλλά και την ηθική υπεροχή έναντι άλλων μονάδων όπως των ανδρών των Ταγμάτων Ασφαλείας που εντάχθηκαν στην Εθνοφυλακή. Πολέμησε και εδώ με επιτυχία και αποτελεσματικότητα.

Κατά την διάρκεια των Δεκεμβριανών η ταξιαρχία δέχθηκε επίθεση στο Γουδή από άνδρες του Ε.Λ.Α.Σ, κυρίως της 2ης μεραρχία της Στερεάς Ελλάδας με περίπου 6.000 άνδρες ενώ το σύνολο των κυβερνητικών δυνάμεων ήταν 3.157. Συνέπεια της επιθέσεως ήταν η άτακτη υποχώρηση των Ελασσιτών με εξαιρετικά σημαντικές απώλειες αφού οι δυνάμεις τους απέτυχαν να αιφνιδιάσουν τους άνδρες της ταξιαρχίας οι οποίοι και αντιστάθηκαν σθεναρά ενώ παράλληλα η ταξιαρχία διέθετε και κάλυψη αρμάτων μάχης. Στην συνέχεια αφού περικύκλωσαν τους κινηματίες στην Καισαριανή, διέσπασαν τις γραμμές τους και με την βοήθεια και πάλι των Βρετανών, κατέστη δυνατή η πλήρεις απαγκίστρωση τους από την περιοχή, κάτι που εγείρε σημαντικά την πλάστιγγα υπέρ των κυβερνητικών δυνάμεων.

Εικόνα: Ο Θρασύβουλος Τσακαλώτος κατά τον Εμφύλιο.

Η πορεία των «Ριμινιτών» μετα τον πόλεμο.

Η αυτόνομη «ζωή» της τελείωσε όταν μετατράπηκε μετά τη Συνθήκη της Βάρκιζας, την άνοιξη του 1945, σε ΙΙ Μεραρχία και όταν οι «Ριμινίτες» αξιωματικοί και οπλίτες εντάχθηκαν στον μεταπολεμικό στρατό και έλαβαν μέρος από άλλες μονάδες στον εμφύλιο πόλεμο που ακολούθησε. Σήμερα το όνομά της ακούγεται από την 3η Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία Πεζικού (3η M/K ΤΑΞ ΠΖ «Ρίμινι»), με έδρα την Καβύλη.

Αποτιμώντας την πολεμική δράση της, μελετάμε και τις διεργασίες στο εσωτερικό της, ιδιαίτερα μεταξύ των νεαρών αξιωματικών της μονάδας. Οι 200 περίπου αυτοί αξιωματικοί εκπαιδεύτηκαν σε συνθήκες μεγάλης απαιτητικότητας, πολέμησαν σε σκληρό μέτωπο του παγκόσμιου πολέμου και πολέμησαν στην πρώτη εμφύλια σύγκρουση όταν είχαν φτάσει ως απελευθερωτές στον τόπο τους.

Εντός της ομάδας τους γεννήθηκε η οργάνωση Ι.Δ.Ε.Α, όπου έκρινε επιτακτικά ότι ο στρατός δικαιούται να αναλάβει την απόλυτη διακυβέρνηση της χώρας. Ένα παρακλάδι αυτής της λογικής θα φτάσει να δημιουργήσει τη δικτατορία του 1967. Ωστόσο, στο εσωτερικό αυτής της μονάδας δημιουργήθηκε και η έννοια του άρτιου και πατριώτη επαγγελματία αξιωματικού του Ελληνικού Στρατού. Και είναι ακριβώς αυτοί οι αξιωματικοί που θα διωχθούν πρώτοι μετά την 21η Απριλίου, λόγο του επαγγελματικού τους ήθους.

Πηγές:

  • Διεύθυνση Ιστορίας Στρατού, «Ο Ελληνικός Στρατός στη Μέση Ανατολή».
  • Μενέλαος Χαραλαμπίδης, «Δεκεμβριανά 1944 – Η Μάχη της Αθήνας».
  • Μαρίνα Πετράκη, «Ρίμινι – το ξεχασμένο έπος στην Ιταλία».
  • Σοφοκλής Τζαννετής, «Ταξιαρχία Ελ Αλαμέιν».
  • Θ. Γ. Παπαμανώλη, «Ρίμινι».

2 thoughts on “Τρίτη Ελληνική Ορεινή Ταξιαρχία. «Αναφαίρετον όπλον άρετη».

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.