Νεότεροι Χρόνοι (1453-1860 μ.Χ)
Υποχώρηση δια πυρός και σιδήρου. Πως ο Ναπολέων έχασε την Μεγάλη Στρατιά στα χιόνια της Ρωσίας.

Υποχώρηση δια πυρός και σιδήρου. Πως ο Ναπολέων έχασε την Μεγάλη Στρατιά στα χιόνια της Ρωσίας.

Οι κύριες δυνάμεις του Ναπολέοντα προχωρούσαν στα βάθη της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, όπως μια σφήνα. Ενώ ο Ναπολέοντας εισερχόταν στη Μόσχα, η αριστερή πτέρυγα (βορράς) είχε να αντιμετωπίσει τα σώματα του στρατηγού Πιοτρ Βίτγκενσταϊν, τα σώματα αυτά αντιμετώπιζαν οι δυνάμεις των στραταρχών Ουντινό και Σαιν-Συρ. Η δεξιά πτέρυγα του Ναπολέοντα παρέμεινε στα σύνορα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας στη Λευκορωσία. Οι γαλλικές φρουρές στο δρόμο του Σμολένσκ προστάτευαν τις γραμμές επικοινωνίας και τα μετόπισθεν του Ναπολέοντα.

Στις 14 Σεπτεμβρίου, η Μόσχα παραδόθηκε στον Ναπολέοντα αμαχητί. Τη νύχτα μεταξύ 14 και 15 Σεπτεμβρίου ξέσπασε μια μεγάλη πυρκαγιά στη Μόσχα, η οποία τη νύχτα από τις 15 στις 16 Σεπτεμβρίου έγινε πιο δυνατή και ανάγκασε τον Ναπολέοντα να φύγει από το Κρεμλίνο. Περίπου 400 απλοί πολίτες εκτελέστηκαν από το γαλλικό στρατοδικείο λόγω υποψίας για συμμετοχή στον εμπρησμό της πόλης. Η πυρκαγιά διήρκεσε μέχρι τις 18 Σεπτεμβρίου και κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της Μόσχας. Από τις 30.000 οικίες που υπήρχαν πριν στη Μόσχα, διασώθηκαν λιγότερες από 5.000.Οι συνθήκες δεν ήταν καλές και με τον χειμώνα να πλησιάζει ο Ναπολέων πήρε την μεγάλη απόφαση να υποχωρήσει στο Σμολένσκ.

Εικόνα: Η πυρκαγιά της Μόσχας, έργο του Α. Φ. Σμιρνόφ.

Η φυγή απ’ τη Μόσχα.

Στις 19 Οκτωβρίου, ο γαλλικός στρατός, 110 χιλιάδες άνδρες, με μεγάλη νηοπομπή έφυγε από τη Μόσχα μέσω του παλαιού δρόμου. Ο Ναπολέοντας σκόπευε να φθάσει στην πιο κοντινή και μεγαλύτερη βάση τροφίμων στο Σμολένσκ μέσω της Καλούγκα. Ο Κουτούζοφ, ο οποίος παρέταξε τον ρωσικό στρατό στο χωριό Ταρούτινο στον παλαιό δρόμο της Καλούγκα, ήταν ένα σοβαρό εμπόδιο για τον Ναπολέοντα.

Λόγω έλλειψης αλόγων, το πυροβολικό των Γάλλων μειώθηκε, ενώ τα μεγάλα σώματα ιππικού εξαφανίστηκαν. Μη θέλοντας να επιτεθεί με ένα αποδυναμωμένο στρατό σε μια οχυρωμένη θέση, ο Ναπολέοντας στράφηκε στην περιοχή του χωριού Τρόιτσκ στον νέο δρόμο της Καλούγκα, για να προσπεράσει το Ταρούτινο. Ωστόσο, ο Κουτούζοφ μετέφερε τον στρατό στο Μαλογιαροσλάβετς, με αποτέλεσμα να αποκόψει τον δρόμο υποχώρησης στον νέο δρόμο της Καλούγκα.

Στις 24 Οκτωβρίου διεξήχθη η μάχη του Μαλογιαροσλάβετς. Η πόλη πέρασε οκτώ φορές από χέρια του ενός στρατού στα χέρια του άλλου. Οι Γάλλοι, τελικά, κατάφεραν να καταλάβουν το Μαλογιαροσλάβετς, αλλά ο Κουτούζοφ κατέλαβε μια οχυρωμένη θέση στα περίχωρα της πόλης, στην οποία ο Ναπολέοντας δεν ρίσκαρε να επιτεθεί. Μέχρι τις 22 Οκτωβρίου, ο στρατός του Κουτούζοφ αριθμούσε 97 χιλιάδες τακτικούς στρατιώτες, 20 χιλιάδες Κοζάκους, 622 όπλα και περισσότερο από 10 χιλιάδες πολεμιστές της πολιτοφυλακής. Απ’ την άλλη, ο Ναπολέοντας είχε στη διάθεση του 70 χιλιάδες στρατιώτες, ενώ το ιππικό είχε εξαφανιστεί και το πυροβολικό ήταν σαφώς πιο αδύνατο από το ρωσικό. Η υπεροχή πέρασε στα χέρια των Ρώσων.

Στις 26 Οκτωβρίου, ο Ναπολέοντας διέταξε υποχώρηση στη γραμμή Μπόροφσκ-Βερεγιά-Μοζάισκ στον βορρά. Στη μάχη του Μαλογιαροσλάβετς, ο ρωσικός στρατός κατάφερε να πραγματοποιήσει ένα στρατηγικό στόχο, χάλασε το σχέδιο του γαλλικού στρατού να περάσει στην Ουκρανία και τον ανάγκασε να υποχωρήσει μέσω του παλαιού δρόμου του Σμολένσκ. Από το Μοζάισκ, ο γαλλικός στρατός ξεκίνησε την κίνηση προς το Σμολένσκ με τον δρόμο, τον οποίο διέσχισαν για να επιτεθούν στη Μόσχα.

Εικόνα: Εκτέλεση των πιθανών ενόχων για την πυρκαγιά της Μόσχας, έργο του Βασίλι Βασίλιεβιτς Βερεσάγκιν.

Από το Σμολένσκ στις γέφυρες του Μπερεζινά.

Από το Μαλογιαροσλάβετς μέχρι το χωριό Κράσνι, 45 χιλιόμετρα δυτικά του Σμολένσκ, οι δυνάμεις του Μιλοράντοβιτς ακολουθούσαν τον γαλλικό στρατό. Απ’ όλες τις πλευρές, ο γαλλικός στρατός δεχόταν επίθεση από τους Κοζάκους του στρατηγού Πλιάτοφ και από τους αντάρτες. Αυτές οι επιθέσεις δυσκόλεψαν τον εφοδιασμό του γαλλικού στρατού. Οι κύριες δυνάμεις του αρχιστράτηγου Κουτούζοφ κινήθηκαν νοτίως, παράλληλα με τον Ναπολέοντα.

Στις 3 Νοεμβρίου, ο ρωσικός στρατός επιτέθηκε στα σώματα των Γάλλων, που προσπερνούσε Βιάζμα, τους προξεησαν αρκετες απωλειες αλλα υποχωρησαν. Ο Ναπολέοντας εισήλθε στο Σμολένσκ, στις 8 Νοεμβρίου,  όπου περίμενε 5 μέρες, καθώς περίμενε τον υπόλοιπο στρατό. Στο Σμολένσκ, ο Ναπολέοντας είχε στη διάθεση του 45.000 στρατιώτες με 127 πυροβόλα, ενώ είχε ακόμα τόσους μη ικανούς για μάχη στρατιώτες και τραυματίες. Τα σώματα του γαλλικού στρατού, τα οποία κινήθηκαν από τη Μόσχα, χρειάστηκαν μια εβδομάδα για να μπουν στο Σμολένσκ, όπου ήλπιζαν να ξεκουραστούν και να φάνε.

Στην πόλη δεν υπήρχαν πολλά τρόφιμα, ενώ αυτά που υπήρχαν κλάπηκαν από ανεξέλεγκτους στρατιώτες. Ο Ναπολέοντας διέταξε την εκτέλεση του οικονόμου του στρατού, Σιοφφά, ο οποίος αντιμετώπισε την αντίσταση των αγροτών και δεν κατάφερε να οργανώσει τη συλλογή τροφίμων. Στις 9 Νοεμβρίου, οι ενωμένες δυνάμεις των σωμάτων ανταρτών του Νταβίντοφ και του Φίγκνερ, καθώς και το σώμα ιππικού του Ντενίσοφ με 3300 στρατιώτες και 4 πυροβόλα, διέλυσαν το σώμα του στρατηγού Ωζερώ στη μάχη του Λιάχοβο, 60 αξιωματικοί και 1.500 στρατιώτες παραδόθηκαν και αιχμαλωτίστηκαν.

Η στρατηγική θέση του Ναπολέοντα χειροτέρευσε ακόμα περισσότερο. Από τα νότια πλησίαζε η Στρατιά του Δούναβη, ενώ από τα βόρεια πλησίαζε ο στρατηγός Βίτγκενσταϊν. Ο τελευταίος κατέλαβε το Βίτεμπσκ, στερώντας από τους Γάλλους τα πολεμοφόδια που συγκέντρωσαν. Στις 14 Νοεμβρίου, ο Ναπολέοντας και η αυτοκρατορική φρουρά αποχώρησαν από το Σμολένσκ. Το σώμα του στρατάρχη Νέυ, το οποίο βρισκόταν στην οπισθοφυλακή, αποχώρησε λίγο αργότερα.

Εικόνα: Υποχώρηση του στρατού του Ναπολέοντα από τη Μόσχα, έργο του Τζων Ογκάστες Άτκινσον.

Η νηοπομπή των γαλλικών σωμάτων ήταν έντονα τεντωμένη. Τότε, ο Κουτούζοφ διέταξε τις δυνάμεις του να σταματήσουν τους Γάλλους κοντά στο Κράσνι. Οι συγκρούσεις στο Κράσνι κράτησαν 4 μέρες  και είχαν ως αποτέλεσμα οι Γάλλοι να περάσουν, ωστόσο έχασαν πολλούς στρατιώτες και όλο το πυροβολικό τους. Απελπισμένος κατευθύνθηκε προς τον ποταμό Μπερεζινά, ελπίζοντας πως αν τον περάσει θα σώσει το εναπομείναν Γαλλικό στράτευμα.

Μόλις όμως κατέστη δυνατό για την μάχιμη δύναμη του να περάσει τον ποταμό, ο Ναπολέων διέταξε να καούν οι γέφυρες, στις 29 Νοεμβρίου, χωρίς να περιμένει το μεγάλο πλήθος των τραυματισμένων και παγωμένων Γάλλων στρατιωτών και πολιτών, οι οποίοι δεν είχαν κανένα όπλο στην κατοχή τους. Κύριο αποτέλεσμα της μάχης του Μπερεζίνα ήταν η αποφυγή της απόλυτης διάλυσης του γαλλικού στρατού από τον ρωσικό στρατό. Στις αναμνήσεις των Γάλλων, η μάχη της Μπερεζινά αποτελεί ένα από τα διασημότερα γεγονότα μαζί με τη μάχη του Μποροντίνο.

Έχοντας χάσει χιλιάδες άνδρες, ο Ναπολέοντας, με 9 χιλιάδες στρατιώτες, κινήθηκε στο Βίλνο και ενώθηκε με τα γαλλικά σώματα, τα οποία πολεμούσαν σε άλλες κατευθύνσεις. Ο στρατός ήταν συνοδευόμενος από μεγάλο πλήθος ανθρώπων που δεν μπορούσαν να πολεμήσουν, οι περισσότεροι ήταν στρατιώτες από συμμαχικά κράτη που έχασαν τα όπλα τους. Στις 6 Δεκεμβρίου, ο Ναπολέοντας άφησε τη διοίκηση του στρατού στον Μυρά και στον Νέυ και επέστρεψε στο Παρίσι για να συγκεντρώσει νέες δυνάμεις.

Το τέλος της Γαλλικής εισβολής.

Το δυνατό κρύο, το οποίο εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια της μεταφοράς του γαλλικού στρατού μέσω του Μπερεζίνα, κατέστρεψε ολοσχερώς τους ήδη αποδυναμωμένους από την πείνα Γάλλους. Οι Ρώσοι, οι οποίοι ήταν καλύτερα προετοιμασμένοι, συνέχισαν τις επιθέσεις. Ρωσικά σώματα, υπό τις διαταγές του αταμάνου Πλάτοφ, έφθασαν στο Βίλνο, μια μέρα μετά τους Γάλλους. Ο Νέυ και ο Μυρά, οι οποίοι έχασαν 20 χιλιάδες στρατιώτες, δεν είχαν τη δύναμη να κρατήσουν το Βίλνο, γι’ αυτό και υποχώρησαν στον ποταμό Νιέμεν.

Εικόνα: Οι Γάλλοι στρατιώτες του στρατάρχη Νεΰ πολεμούν στο δάσος κατά τη διάρκεια της μάχης του Κράσνι, έργο του Αντόλφ Ίβον.

Στις 14 Δεκεμβρίου, στο Κόβνο, 1.600 στρατιώτες πέρασαν τον Νιέμεν και εισήλθαν στο Μεγάλο Δουκάτο της Βαρσοβίας και μετά έφθασαν στο Βασίλειο της Πρωσίας. Αργότερα, ενώθηκαν με άλλα Γαλλικά σώματα που ξέφυγαν  απ’ την μανία των Ρώσων. Η γαλλική εισβολή στη Ρωσία έληξε με τη σχεδόν ολική καταστροφή της Μεγάλης Στρατιάς.

Το τελευταίο μέρος της γαλλικής εισβολής περιγράφηκε από τον ουδέτερο παρατηρητή Καρλ φον Κλάουζεβιτς ως εξης,  “Σπάνια οι Ρώσοι βρίσκονταν μπροστά από τους Γάλλους, αν και είχαν αρκετές ευκαιρίες. Όταν, όμως, κατάφερναν να προσπεράσουν τον αντίπαλο, κάθε φορά τον άφηναν ελεύθερο. Σε όλες τις μάχες, οι Γάλλοι ήταν νικητές. Οι Ρώσοι τους έδωσαν την ευκαιρία να κάνουν το αδύνατο. Ωστόσο, αν βγάλουμε ένα συμπέρασμα, τότε, θα φανεί ότι ο γαλλικός στρατός σταμάτησε την ύπαρξη του, ενώ η εκστρατεία έληξε με απόλυτη επιτυχία των Ρώσων, αν και οι τελευταίοι δεν κατάφεραν να αιχμαλωτίσουν τον Ναπολέοντα και τους βοηθούς του”.

Αποτελέσματα και συνέπειες.

Το κύριο αποτέλεσμα της γαλλικής εισβολής στη Ρωσία ήταν η σχεδόν ολική διάλυση της Μεγάλης Στρατιάς του Ναπολέοντα. Σύμφωνα με υπολογισμούς του στρατιωτικού ιστορικού Καρλ φον Κλάουζεβιτς, ο στρατός εισβολής, μαζί με τις ενισχύσεις, είχε στη διάθεση του 610.000 στρατιώτες, συμπεριλαμβανομένου των 50 χιλιάδων στρατιωτών από την Αυστρία και την Πρωσία. Σύμφωνα με μαρτυρία του Πρώσου αξιωματικού Γιάκοφ φον Άουερσβαλντ, κατά τη διάρκεια της υποχώρησης του γαλλικού στρατού, από την Ανατολική Πρωσία πέρασαν 255 στρατηγοί, 5.111 αξιωματικοί και 26.950 στρατιώτες κατώτερης βαθμίδας, «σε πολύ θλιβερή κατάσταση».

Σ’ αυτούς τους 30 χιλιάδες πρέπει να προστεθούν περίπου 6 χιλιάδες στρατιώτες από τα σώματα του Ρενιέ και του Μακντόναλντ. Πολλοί απ’ αυτούς που επέστρεψαν στο Καίνιγκσμπεργκ, σύμφωνα με τον κόμη Φιλίππ Πωλ Σεγκιούρ, έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας ασθενειών.  Οι επιζώντες αξιωματούχοι αποτέλεσαν τον πυρήνα του νέου στρατού του Ναπολέοντα, ο οποίος συγκεντρώθηκε το 1813.

Σύμφωνα με υπολογισμούς, ο Ναπολέοντας έχασε στη Ρωσία περίπου 580.000 στρατιώτες. Αυτές οι απώλειες, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Τ. Λεντς, περιλαμβάνουν 200.000 νεκρούς, 150-190.000 αιχμαλώτους, περίπου 130.000 λιποτάκτες που επέστρεψαν στην πατρίδα τους (οι περισσότεροι ήταν από την Πρωσία, την Αυστρία, τη Σαξωνία και τη Βεστφαλία, αν και υπήρχαν και περιπτώσεις Γάλλων στρατιωτών), καθώς και 60 χιλιάδες φυγάδες που καλύφθηκαν από τους Ρώσους αγρότες, πολίτες και αριστοκράτες.

Εικόνα: Στον μεγάλο δρόμο. Υποχώρηση και  φυγή, έργο του Βασίλι Βασίλιεβιτς Βερεσάγκιν.

Από τους 47.000 στρατιώτες της αυτοκρατορικής φρουράς που εισέβαλαν στη Ρωσία επέστρεψαν μονάχα μερικές εκατοντάδες. Οι Γάλλοι έχασαν στη Ρωσία περισσότερο από 1200 πυροβόλα. Ο Μοντέστ Μπογκντάνοβιτς υπολόγισε την αναπλήρωση των ρωσικών στρατιών κατά τη διάρκεια του πολέμου, έχοντας ως κύρια πηγή το Στρατοεπιστημονικό Αρχείο του Ρωσικού Γενικού Επιτελείου. Οι συνολικές απώλειες, μέχρι τον Δεκέμβριο του 1812, ανέρχονταν στους 210 χιλιάδες στρατιώτες.

Οι απώλειες των σωμάτων, τα οποία πολεμούσαν σε δευτερεύοντα μέτωπα, καθώς και των πολιτοφυλακών ανέρχονταν στους 40.000 στρατιώτες. Τον Ιανουάριο του 1813 ξεκίνησε η δυτική εκστρατεία του ρωσικού στρατού, ενω τον Οκτώβριο του 1813, ο Ναπολέοντας ηττήθηκε στη μάχη της Λειψίας και λίγο αργότερα, τον Απρίλιο του 1814 παραιτήθηκε από τον θρόνο της Γαλλικής Αυτοκρατορίας.

Πηγές:

  • David Avrom Bell, “The First Total War: Napoleon’s Europe and the birth of warfare as we know it”.
  • Adam Zamoyski, “1812. Napoleon’s Fatal March on Moscow”.
  • Colin Jones, “The Cambridge Illustrated History of France”.
  • Wolfgang Rammacher, “Napoleon und das Wetter 1812”.
  • Michael Adams, “Napoleon and Russia”.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.