Κλασική Εποχή (περίπου 500 π.Χ.-323 π.Χ.)
Κροίσος, ο απερίσκεπτος Βασιλιάς των Λυδών που διέβη τον Άλυ.

Κροίσος, ο απερίσκεπτος Βασιλιάς των Λυδών που διέβη τον Άλυ.

Ο βασιλιάς της Λυδίας Κροίσος, γιος του Αλυάττη της δυναστείας των Μερμνάδων, ήταν ξακουστός σε όλο τον αρχαίο κόσμο για τα αμύθητα πλούτη του. Τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του ήταν ένδοξα, αφού υπέταξε όλα τα έθνη ανάμεσα στο Αιγαίο Πέλαγος και τον ποταμό Άλυ, καθιστώντας έτσι φόρου υποτελείς σε αυτόν τους Έλληνες της Μικράς Ασίας. Από τους φόρους που του έδιναν οι ελληνικές αποικίες της Μικράς Ασίας και από τα χρυσωρυχεία του Πακτωλού ποταμού γινόταν όλο και πιο πλούσιος και πιο περήφανος για τα πλούτη του. Πίστευε μάλιστα ότι δεν υπήρχε πιο ευτυχισμένος άνθρωπος από αυτόν στον κόσμο. Γενικά η αντιμετώπισή του από τις αρχαίες πηγές είναι αρνητική, καθώς περιγράφεται ως συνώνυμο της ύβρεως, αλλά και ως τραγική επιβεβαίωση του απρόβλεπτου του ανθρώπινου βίου.

Εικόνα: Αργυρό νόμισμα του Κροίσου της Λυδίας, γύρω στο 550 π.Χ., που βρέθηκε στη Μικρά Ασία.

Ο Κροίσος συνέδεσε κατεξοχήν τη δράση του με τους Έλληνες, τόσο στη Μικρά Ασία, όσο και στη μητροπολιτική Ελλάδα, σε βαθμό που οι σύγχρονοι ιστορικοί δυσκολεύονται να τον αντιμετωπίσουν ως τυπικό Ανατολίτη μονάρχη. Η πολιτική του απέναντι στους Έλληνες ήταν αμφίσημη. Αφενός συνέχισε τις πολεμικές προσπάθειες του πατέρα του Αλυάττη και για πρώτη φορά κατέστησε τις πόλεις της Ασίας υποδούλους, ενώ λέγεται ότι σχεδίαζε και την κατασκευή στόλου για την κατάληψη των νησιών του Αιγαίου.

Παρά την καθυπόταξη των ελληνικών πόλεων όμως, που ήταν σφραγισμένη με όρκους και συνθήκες, συνδέθηκε με συμμαχίες με τη Σπάρτη και την Αθήνα και κόσμησε τα μεγάλα ελληνικά ιερά τόσο στην επικράτειά του, όσο και στη μητροπολιτική Ελλάδα με πλούσια αναθήματα. Η δράση του υπαγορεύθηκε από τις επιταγές της πολιτικής του πατέρα του, της επέκτασης δηλαδή της λυδικής κυριαρχίας στο σύνολο της Μικράς Ασίας και ακόμη δυτικότερα. Στην επικράτειά του, εκτός της Λυκίας και της Κιλικίας, ανήκαν η Φρυγία έως τον ποταμό Άλυ, το σύνολο της δυτικής Μικράς Ασίας, η Μυσία, η Παφλαγονία και η Βιθυνία.

Κροίσος και Σόλων.

Ο Κροίσος υπήρξε γενικά δεκτικός σε επισκέψεις επιφανών Ελλήνων στην αυλή του, όπως μαρτυρεί και το περίφημο επεισόδιο της συνάντησής του με το Σόλωνα. Σύμφωνα με αυτό κάποτε τον επισκέφτηκε ο Σόλων, ένας από τους σοφούς της αρχαιότητας, τον οποίο δέχτηκε πολύ φιλόξενα. Διέταξε μάλιστα μερικούς σκλάβους να δείξουν στο φιλοξενούμενο τους θησαυρούς και τη χλιδή του. Αφού, λοιπόν, του έδειξε τους αμύθητους θησαυρούς του, τον ρώτησε ποιος ήταν ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος που είχε γνωρίσει στον κόσμο, περιμένοντας από τον Σόλωνα ότι θα ανέφερε τη δική του μεγαλοσύνη.

Εικόνα: Προτομή του Σόλων, αντίγραφο από ελληνικό πρωτότυπο από τη συλλογή Farnese, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Νάπολης.

Ο Σόλων αποφεύγοντας να κολακεύσει το βασιλιά αποκρίθηκε, «Ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος που γνώρισα ποτέ ήταν ένας Αθηναίος βασιλιάς που λεγόταν Τέλλος». Ο βασιλιάς απόρησε με την απάντηση και τον ρώτησε γιατί κρίνει αυτόν ως τον πιο ευτυχισμένο. «Για δυο λόγους», είπε ο Σόλων. «Απέκτησε καλούς και άξιους γιους, έζησε για να δει να γεννιούνται τα παιδιά των παιδιών του, όλα γερά και υγιή. Κι έπειτα τη ζωή του τη σφράγισε ένας ένδοξος θάνατος. Πολέμησε και πέθανε σαν στρατιώτης και οι Αθηναίοι τον έθαψαν με μεγάλες τιμές και δόξα».

Ο Κροίσος τότε τον ρώτησε ποιον γνωρίζει δεύτερο πιο ευτυχισμένο άνθρωπο, όντας σίγουρος ότι θα έπαιρνε τουλάχιστον τη δεύτερη θέση. Ο Σόλων, όμως, ανέφερε τότε δύο νέους, δυο αδέρφια από το Άργος, τον Κλεόβη και τον Βίτωνα. Οι Αργείοι τιμούσαν ιδιαίτερα τη γιορτή της Θεάς Ήρας. Όταν μια χρονιά βρέθηκε μεγάλη ανάγκη να μεταβεί η μητέρα των δύο νέων στο ναό της Ήρας, έτυχε τα βόδια που θα την πήγαιναν με την άμαξα να μην έχουν γυρίσει από τα χωράφια.

Έτσι τα δυο αδέρφια ζεύτηκαν τα ίδια την άμαξα και πήγαν τη μητέρα τους στο ναό διανύοντας μια πολύ μεγάλη απόσταση. Όσοι είδαν αυτό το γεγονός συνεχάρησαν τα δυο αδέρφια για την πράξη τους. Η δε μητέρα προσευχήθηκε στην θεά Ήρα να έχουν τα παιδιά της τη μεγαλύτερη ευλογία που μπορεί να έχει θνητός άνθρωπος. Τα δυο αδέρφια αποκοιμήθηκαν μέσα στο ναό και δεν ξύπνησαν ποτέ. Οι Αργείοι μάλιστα έφτιαξαν τα αγάλματα των δύο αδερφών και τα αφιέρωσαν στους Δελφούς ως σημάδι σεβασμού προς δύο άριστους άνδρες.

Εικόνα: Ο Κύρος ο Μέγας, φέροντας το στέμμα Hemhem, γραφιστική απεικόνιση από ένα ανάγλυφο στο ανάκτορο του Κύρου στις Πασαργάδες .

Ακούγοντας την ιστορία ο Κροίσος θύμωσε με τη δεύτερη απάντηση του Σόλωνα και προτού τον διώξει ξέσπασε, «Ωραία όλα αυτά Αθηναίε φίλε μου, αλλά τι έχεις να πεις για τη δική μου ευτυχία;». Τότε ο σοφός Αθηναίος του αποκρίθηκε με μια φράση που έμεινε στην ιστορία, «Μηδένα προ του τέλους μακάριζε», δηλαδή σε ελεύθερη απόδοση «μην μακαρίζεις κανένα πριν το τέλος του». Τα λόγια του σοφού θα αποδειχθούν προφητικά, σύντομα μετά την αναχώρηση του Σόλωνα πλήθος συμφορών βρήκαν τον Κροίσο.

Η διάβαση του Άλυ και  η κατάρρευση της αυτοκρατορίας των Λυδών.

Η πολιτική του Κροίσου στέφθηκε τελικά από πλήρη αποτυχία, όταν αναγκάστηκε να αναμετρηθεί με μια αυτοκρατορία που είχε τις ίδιες επεκτατικές φιλοδοξίες με τη δική του. Μετά την κατάληψη του μηδικού βασιλείου από τους Πέρσες ο Κροίσος, προετοίμασε τη σύγκρουσή του με τον Κύρο Β’ των Περσών. Για αυτό πήρε χρησμούς από τα σπουδαιότερα μαντεία της εποχής.

Έτσι όταν το μαντείο των Δελφών έδωσε χρησμό ότι αν εκστράτευε κατά των Περσών, θα κατέλυε μια μεγάλη αυτοκρατορία χάρηκε πιστεύοντας ότι θα καταρρεύσει η  περσική υπερδύναμη. Ένας δεύτερος χρησμός τον συμβούλευε, να τραπεί σε φυγή, τη στιγμή που βασιλιάς των Μήδων θα στεφτεί ένα «ημίονος», δηλαδή ένας νόθος, όπως ήταν ο Κύρος.

Ο Κροίσος παρερμήνευσε τους δύο χρησμούς, που προέλεγαν φανερά το τέλος του, και έχοντας εξασφαλίσει τη συμμαχία των Σπαρτιατών και των Αιγυπτίων εκστράτευσε κατά των Περσών. Οι εξελίξεις ήταν εναντίον του. Η μάχη στην Πτερία οδήγησε στην ήττα και στην άτακτη οπισθοχώρηση του Κροίσου στην πρωτεύουσά του, τις Σάρδεις.

Εικόνα: Χάρτης της αρχαίας Εγγύς Ανατολής περίπου το 540 π.Χ, μετα την κατάρρευση του κράτους των Λυδών και πριν από την εισβολή στην Βαβυλωνία από τον Κύρο τον Μέγα.

Στις Σάρδεις ο Κροίσος οχυρώθηκε περιμένοντας ενισχύσεις από τους συμμάχους του, που δεν έφθασαν ποτέ. Ο Κύρος έπειτα αιφνιδίασε τον Κροίσο βαδίζοντας εναντίον της πανίσχυρης, οχυρωμένης πρωτεύουσάς του, την οποία κατέλαβε έπειτα από σύντομη πολιορκία. Ο μέγας βασιλιάς της Λυδίας ήταν πια αιχμάλωτος του Κύρου. Η αυτοκρατορία που καταστράφηκε ήταν η δική του.

Το τέλος του Κροίσου.

Για το τέλος του Κροίσου διαθέτουμε αντικρουόμενες εκδοχές. Σύμφωνα με το Βακχυλίδη, ο Κροίσος μη μπορώντας να αντέξει τη δουλεία αποφασίζει να βάλει τέλος στη ζωή του επιλέγοντας το θάνατο στην πυρά. Γι΄ αυτό και ο αγγειογράφος τον παρουσιάζει να κάθεται ατάραχος στο θρόνο χωρίς δεσμά. Φέρεται να κάθεται σε πολυτελή θρόνο στρωμένο με δέρμα αιλουροειδούς. Με το αριστερό του χέρι κρατά ένα εντυπωσιακό σκήπτρο. Μπροστά στέκεται ο υπηρέτης Εύθυμος. Χαρακτηριστικό της κοινωνικής του τάξης είναι το τυλιγμένο γύρω από τη μέση του ιμάτιο, ενώ κρατά δύο δαυλούς και ανάβει την πυρά.

Από την άλλη πλευρά, ο Ηρόδοτος που γράφει την ίδια ιστορία μετά από χρόνια, φαίνεται ότι άλλαξε συνειδητά την σκηνή της πυράς, προφανώς για να τη συνδέσει με την επίσκεψη και τις συμβουλές του Σόλωνα, καθώς και με το σπουδαίο δίδαγμα της συνάντησης. Η ζωή τα έφερε έτσι, ώστε ο Κροίσος να χάσει τα πάντα και να καταλήξει στην πυρά. Την ώρα που τον είχαν ανεβάσει για να τον κάψουν, ο Κροίσος θυμήθηκε τα λόγια του Σόλωνα και φώναξε τρεις φορές «Σόλων! Σόλων! Σόλων!». Ο Κύρος που τον άκουσε, ζήτησε να μάθει τι σήμαινε η επίκληση. Ακούγοντας την ιστορία, χάρισε στον Κροίσο τη ζωή και μάλιστα τον κράτησε κοντά του ως έμπιστο φίλο και σύμβουλό του.

Εικόνα: Αττικός ερυθρόμορφος αμφορέας του Μύσωνα, του 500-495 π.Χ. Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου.

Ο Ξενοφών αποσιωπά εντελώς το επεισόδιο της πυράς και υποστηρίζει ότι ο Κροίσος ικέτευε τον Κύρο, για τη ζωή του ιδίου και της οικογένειάς του. Τέλος ο Κτησίας  αναφέρει, ότι ο Κροίσος κατέφυγε στο ναό του Απόλλωνα, όπου τρεις φορές τον αλυσόδεσε ο Πέρσης Οιβάρης και τρεις φορές τον ελευθέρωσε η θεϊκή παρέμβαση.

Η αρχική ιστορία πρέπει να ξεκίνησε από τους Δελφούς, καθώς το ιερατείο αντιλαμβανόταν ότι θα ήταν μειωτική για το κύρος του ιερού, η σκέψη πως ο Απόλλωνας άφησε να χαθεί αβοήθητος ο Κροίσος. Ο πλούσιος βασιλιάς της Λυδίας που ζητούσε πάντοτε τη συμβουλή του, όταν ήταν να πάρει μια σημαντική απόφαση και είχε στήσει στο ιερό του λαμπρά αναθήματα. Η φράση όμως, μηδένα προ του τέλους μακάριζε, έμεινε στην καθημερινότητα μας, καθώς αναμφίβολα είναι σοφή, όπως αποδείχθηκε σε αναρίθμητες περιπτώσεις στην ανθρώπινη ιστορία. Κυρίως, όταν η ευτυχία συγχέεται με την ματαιοδοξία.

Πηγές:

  • Ηροδότου, “Ιστορίαι”.
  • Encyclopædia Britannica, “Croesus”.
  • Ancient History Encyclopedia, “Croesus”.
  • Pierre Grimal, “The Penguin dictionary of classical mythology”.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.