Νεότερη Ελληνική Ιστορία
Δημήτριος Καμπέρος. Ο πρώτος «αετός» της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.

Δημήτριος Καμπέρος. Ο πρώτος «αετός» της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας.

Την άνοιξη του 1912, πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα η πρώτη πτήση της Στρατιωτικής Αεροπορίας, στα πλαίσια των μεγάλων γυμνασίων του Ελληνικού Στρατού, που διεξάγονταν στην Αττική, με επίβλεψη του Αρχηγού της Γαλλικής Στρατιωτικής Αποστολής. Στα γυμνάσια αυτά, θα έπαιρναν μέρος και στρατιωτικά αεροπλάνα. Για το σκοπό αυτό, ανακλήθηκε από τη Γαλλία, ο εκπαιδευόμενος Έλληνας Αξιωματικός, ο Υπολοχαγός Δημήτριος Καμπέρος. Συγχρόνως μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα, διαλυμένα μέσα σε κιβώτια, τα δύο πρώτα αεροπλάνα τύπου Henry Farman ΙΙΙ, δίπλανα με κινητήρα 50 ίππων, που είχαν παραγγελθεί στη Γαλλία.

O Υπολοχαγός Καμπέρος, αφού τα συναρμολόγησε υπό την επίβλεψη του Γάλλου αερομηχανικού Σοβώ, την 13 ΜαΪου 1912, ήταν έτοιμος για την πρώτη δοκιμαστική πτήση, η οποία πραγματοποιήθηκε το μεσημέρι της ίδιας ημέρας, σε περιοχή γύρο από το Ζωολογικό Κήπο του Παλαιού Φαλήρου. Στην περιοχή αυτή είχαν κατακλύσει εκατοντάδες λαού, που ζητωκραύγαζαν τον απογειούμενο αεροπόρο, ο οποίος αφού διέγραψε κύκλους πάνω από το αεροδρόμιο, τελικά προσγειώθηκε ομαλά. Από εκείνη την στιγμή ο Υπολοχαγός Καμπέρος είχε γίνει ζωντανός θρύλος, αλλά ας πάρουμε τα πράγματα καλύτερα από την αρχή.

Εικόνα: O πιλότος της Ελληνικής αεροπορίας Δημήτριος Καμπέρος.

Η δημιουργία της Ελληνικής Αεροπορίας.

Η εμφάνιση του αεροπλάνου στην Ελλάδα οφείλεται αρχικά στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Πρωτεργάτης ήταν ο θεατρικός επιχειρηματίας Λεωνίδας Αρνιώτης, ο οποίος έκανε το 1908 δύο δημόσιες ανεπιτυχείς προσπάθειες απογείωσης του αεροπλάνου του, τύπου Bleriot, με κινητήρα των 30 ίππων, με μοναδικό αποτέλεσμα τελικά, την καταστροφή του αεροσκάφους. Ο πρώτος Έλληνας αεροπόρος που πέταξε στη χώρα μας ήταν ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος. Η πρώτη του πτήση έγινε την 8η Φεβρουαρίου 1912, στην περιοχή του Ρούφ με αεροπλάνο τύπου Nieuport IV.G.

Ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος εκτέλεσε μετά την επιτυχία του αυτή, δεύτερη πτήση με επιβάτη τον τότε πρωθυπουργό, Ελευθέριο Βενιζέλο. Τον ίδιο δρόμο των εντυπωσιακών επιδείξεων επέλεξε και ο δημοσιογράφος Αλέξανδρος Καραμανλάκης με αεροσκάφος Bleriot. Στην προσπάθεια του να εντυπωσιάσει ο Καραμανλάκης, επέλεξε να εκτελέσει ναυτιλιακό ταξίδι από την Αθήνα στο Ρίο της Πάτρας, εγχείρημα ιδιαίτερα τολμηρό για τα δεδομένα της εποχής. Η έλλειψη πείρας και οι ισχυροί άνεμοι τον οδήγησαν σε αναγκαστική προσθαλάσσωση στον Κορινθιακό κόλπο, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τον πνιγμό του.

Παράλληλα, με την ιδιωτική πρωτοβουλία και στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας από γαλλική στρατιωτική αποστολή, τον Απρίλιο του 1911, ξεκίνησε η προσπάθεια συγκρότησης Αεροπορικών Υπηρεσιών. Το Δεκέμβριο του 1911 αναχώρησαν για τη Γαλλία, οι Υπολοχαγοί Δημήτριος Καμπέρος και Μιχαήλ Μουτούσης, μαζί με τον Ανθυπίλαρχο Χρήστο Αδαμίδη, προκειμένου να εκπαιδευτούν ως Αεροπόροι στη σχολή των αδελφών Φαρμάν, στην Etampes, κοντά στο Παρίσι.

Τον Απρίλιο του 1912 ακολούθησαν οι Υπολοχαγοί Λουκάς Παπαλουκάς, Μάρκος Δράκος και ο Ανθυπίλαρχος Πανούτσος Νοταράς. Ταυτόχρονα παραγγέλθηκαν τα πρώτα τέσσερα αεροσκάφη τύπου Henry Farman ΙΙΙ. Η πρώτη στρατιωτική πτήση πραγματοποιήθηκε από τον Υπολοχαγό Δημήτριο Καμπέρο στις 13 Μαΐου 1912, όπως και προαναφέρθηκε παραπάνω, στο Φάληρο, εκεί που σήμερα είναι το Μουσείο Ιστορίας της Πολεμικής Αεροπορίας. Πτήσεις πραγματοποιήθηκαν και στα μεγάλα στρατιωτικά γυμνάσια της περιόδου μέχρι τις 19 Μαΐου 1912.

Εικόνα: Απογείωση του διπλάνου του Δημήτριου Kαμπέρου.

Στα μεγάλα στρατιωτικά γυμνάσια έγινε και ένα μάλλον ατυχές γεγονός που αποδεικνύει τους κίνδυνους στους οποίους εκτίθονταν κάθε πιλότος και ειδικά ο Υπολοχαγός Καμπέρος, ως πρωτοπόρος. Στις 14 ΜαΪου 1912, ο Καμπέρος, απογειώθηκε από το Παλαιό Φάληρο, με κατεύθυνση το χώρο των στρατιωτικών ασκήσεων. Δυστυχώς όμως δεν πρόφτασε να φθάσει στον προορισμό του. Καθώς πλησίαζε στο χώρο των ασκήσεων, μεταξύ Καπανδριτίου και Αγίου Μερκουρίου, τα σημερινα δηλαδή Κιούρκα, ο κινητήρας λόγω βλάβης, παρουσίασε ελάττωση των στροφών και ο χειριστής για να αποφύγει το ατύχημα, επεχείρησε κάθοδο προς το έδαφος και στη συνέχεια αναγκαστική προσγείωση. Ολίγα όμως μέτρα πάνω από το έδαφος, ο κινητήρας σταμάτησε και το αεροπλάνο κατέπεσε, με αποτέλεσμα να πάθει σοβαρές ζημιές. O Καμπέρος σώθηκε, πηδώντας από ύψος 10 μέτρων, επάνω σε ξηρά χόρτα.

Ο “τρελός” λοιπόν πιλότος, δεν έχασε την ψυχραιμία του, το επισκεύασε τη ίδια ημέρα και την επομένη 15 ΜαΪου ήταν έτοιμος να πετάξει για το Πεδίο των Ασκήσεων. Με τη βοήθεια των χωρικών, μετέφερε το αεροπλάνο σε κατάλληλο χώρο, που χρησιμοποίησε για αεροδρόμιο και απογειώθηκε με κατεύθυνση προς την Αυλώνα για να υποστηρίξει τα εχθρικά στρατεύματα, όπου υποθετικά ανήκε.

Εκείνη την ημέρα ο Καμπέρος, ανέλαβε διάφορες αποστολές κατοπτεύσεως για λογαριασμό των “εχθρικών στρατευμάτων” από ύψος 1.000 έως 1.500 μέτρων και κατόπιν προσγειώθηκε ομαλά στην περιοχή Κουσούμπι. Εκεί έτρεξαν Αξιωματικοί και στρατιώτες να θαυμάσουν τον πρώτο Έλληνα στρατιωτικό αεροπόρο. Σε λίγο έφθασε και ο Πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος με το Γάλλο στρατηγό Εντού και τον συνεχάρησαν για την επιτυχημένη πτήση. Έτσι καθιερώθη το νέο όπλο της Αεροπορίας στις Ένοπλες Δυνάμεις.

Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι.

Η έναρξη του Α’ Βαλκανικού πολέμου συνέπεσε με τη συγκρότηση του «Λόχου Αεροπορίας» στη Λάρισα, το Σεπτέμβριο του 1912, ο οποίος υπαγόταν κατ’ ευθείαν στον Αρχιστράτηγο μέσω του Γενικού Επιτελείου. Στη δύναμή του εντάχθηκαν άμεσα οι Αεροπόροι Δημήτριος Καμπέρος, Μιχαήλ Μουτούσης, Παναγιώτης Νοταράς και Χρήστος Αδαμίδης, μαζί με τα τέσσερα αεροσκάφη Henry Farman ΙΙΙ. Λόγω της ανεπάρκειας των αεροσκαφών αυτών για πολεμικές επιχειρήσεις παραγγέλθηκαν τα βελτιωμένα Maurice Farman M.F.7 και Henry Farman HF.20, ενώ κατατάχθηκε με το βαθμό του Ανθυπολοχαγού του Μηχανικού ο Εμμανουήλ Αργυρόπουλος, ο οποίος έφερε μαζί του το αεροσκάφος του, τύπου Nieuport IV.G.

Εικόνα: Ο Δημήτριος Καμπέρος στο αεροπλάνο του, φωτογραφία του 1912.

Την 5η Οκτωβρίου 1912 πραγματοποιήθηκε η πρώτη πολεμική αποστολή στα αεροπορικά χρονικά της Ελλάδας, όταν ο Υπολοχαγός Δημήτριος Καμπέρος εκτέλεσε αναγνώριση των Οθωμανικών στρατευμάτων στην περιοχή της Ελασσόνας. Τις επόμενες ημέρες οι αποστολές επαναλήφθηκαν, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες, ενώ τα αεροσκάφη βομβάρδιζαν τις Οθωμανικές δυνάμεις με αυτοσχέδιες βόμβες, που είχαν μικρή αποτελεσματικότητα αλλά σημαντική ψυχολογική επίδραση. Αυτό θεωρείται σήμερα και ως η πρώτη χρήση αεροπλάνου για στρατιωτικό σκοπό, καθότι η Γαλλία, Γερμανία, Αγγλία, χρησιμοποίησαν αεροπλάνα για στρατιωτικό σκοπό μετά από δύο χρόνια, το 1914.

Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης στις 26 Οκτωβρίου 1912 από τον Οθωμανικό ζυγό, πρόσθεσε στο δυναμικό «Λόχου Αεροπορίας» ένα αεροπλάνο τύπου Bleriot XI με κινητήρα 50hp, το οποίο πετούσε μισθωμένος Γάλλος αεροπόρος, επ’ ωφελεία του Οθωμανικού Στρατού. Όταν ο Ελληνικός Στρατός απελευθέρωσε την πόλη το αεροπλάνο κατασχέθηκε και ο Γάλλος ιδιοκτήτης του απελάθηκε.

Κατόπιν, οι επιχειρήσεις μεταφέρθηκαν στο μέτωπο της Ηπείρου, όπου δέσποζαν τα οχυρά του Μπιζανίου. Ο «Λόχος Αεροπορίας» έδρασε ενισχυμένος με συνολικά 4 Maurice Farman M.F.7. Η πρώτη αποστολή στο Μπιζάνι εκτελέστηκε στις 5 Δεκεμβρίου 1912 από τον Υπολοχαγό Μιχαήλ Μουτούση, ο οποίος αναγνώρισε και βομβάρδισε τις θέσεις του Οθωμανικού Στρατού. Οι αποστολές συνεχίστηκαν μέχρι την απελευθέρωση των Ιωαννίνων την 21η Φεβρουαρίου 1913.

Ανάλογη προσπάθεια χρησιμοποίησης αεροσκαφών έγινε κατά τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων και από το Ναυτικό. Την 11η Νοεμβρίου 1912 παραδόθηκε ένα υδροπλάνο τύπου Astra Hydroplane, το οποίο μεταφέρθηκε στη Λήμνο αλλά κατά τις δοκιμές αποδείχτηκε αποτυχημένο. Τότε κλήθηκε ο Υπολοχαγός Μουτούσης με αεροσκάφος Maurice Farman Hydravion, ο οποίος μαζί με τον Ανθυποπλοίαρχο Αριστοτέλη Μωραϊτίνη εκτέλεσαν την πρώτη στον κόσμο επιχείρηση προσβολής πλοίων την 24η Ιανουαρίου 1913. Αυτή περιλάμβανε την αναγνώριση της δύναμης του τουρκικού στόλου, στη βάση του στο Ναγαρά, στα Δαρδανέλια και τον βομβαρδισμό με χειροβομβίδες των εγκαταστάσεων. Η αποστολή είχε σημαντικό ψυχολογικό αντίκτυπο και απέδωσε σημαντικές πληροφορίες, ανοίγοντας το δρόμο για την αξιοποίηση του αεροπορικού όπλου σε αεροναυτικές επιχειρήσεις.

Το αεροπλάνο γρήγορα έδειξε την αξία του στις επιχειρήσεις του Στρατού και με δεδομένη τη θαλάσσια γεωγραφική διαμόρφωση της Ελλάδας ξεκίνησαν το 1912 οι προσπάθειες δημιουργίας ναυτικής Αεροπορίας. Να σημειωθεί ότι ο Δημήτριος Καμπέρος μετέτρεψε ένα από τα πρώτα Henry Farman σε υδροπλάνο και το δοκίμασε επιτυχημένα στη διαδρομή Φάληρο – Ύδρα – Φάληρο, στις 24 & 25 Ιουνίου 1912, δείχνοντας τις δυνατότητες χρήσης του αεροπλάνου ως μέσου αεροναυτικής συνεργασίας.

Το ενδιαφέρον στράφηκε εκ νέου στη Μακεδονία, όπου υπέβοσκε ο Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος. Στην περιοχή ο Αργυρόπουλος πέταξε αρκετές αναγνωριστικές αποστολές με ορμητήριο, το πεδίο προσγείωσης Λεμπέτ, δηλαδή την σημερινή Ευκαρπία στη Θεσσαλονίκη. Ο πρωτοπόρος αεροπόρος σκοτώθηκε με το αεροπλάνο, λάφυρο τύπου Bleriot XI, μαζί με τον διανοούμενο, ποιητή και οπλαρχηγό Κωνσταντίνο Μάνο, όταν έπεσαν σε καταιγίδα στην περιοχή του Λαγκαδά, την 4η Απριλίου 1913.
Κατά τον Β΄ Βαλκανικό πόλεμο η συμμετοχή των αεροσκαφών ήταν μικρή λόγω τις φύσης των επιχειρήσεων.

Εικόνα: Ο Λόχος Αεροπορίας.

Η «φυγή» από την αεροπορία.

Στις 26η Οκτωβρίου 1912, όπως προείπαμε ειναι η ημέρα οπου ο Ελληνικός Στρατός κατέλαβε τη Θεσσαλονίκη. Μετά όμως από μερικές εβδομάδες, ο Καμπέρος παραιτείται από το αεροπορικό σώμα και επιστρέφει στο πυροβολικό. Η αιτία της παραίτησης του άξιου Έλληνα πιλότου ήταν πως όταν ο Λόχος των αεροπλάνων μεταφέρθηκε στο Μέτωπο της Ηπείρου, εκδηλώθηκε διαφωνία μεταξύ του Καμπέρου, διοικητή του Λόχου και του Γάλλου αεροπόρου Μπαρρέ. Ο Καμπέρος θεωρούσε ότι έπρεπε να προτιμηθεί η θέση «Πέντε Πηγάδια», επειδή ήταν κοντά στα Ιωάννινα ενώ ο Μπαρρέ πρότεινε έναν χώρο κοντά στην Πρέβεζα, τη Νικόπολη, που ήταν πολύ πιο μακριά από τα Ιωάννινα.

Η γνώμη του πρώτου, σύμφωνα με τις περιστάσεις, ήταν πιο ορθή, αλλά επικράτησε η άποψη του Γάλλου αξιωματικού. Ο Καμπέρος φοβερά οργισμένος που δεν εισακούστηκε η γνώμη του, υπέβαλε την παραίτησή του από την Αεροπορία και επέστρεψε στο Πυροβολικό όπου αρχικά ανήκε, την 1η Νοεμβρίου του 1912.

Όμως ο  Καμπέρος ήταν πλέον ένα με την Αεροπορία, επανέρχεται και πάλι στις τάξεις της το 1913 για να την οργανώσει και πάλι μεγαλουργεί. Επισκευάζει αεροπλάνα που βρίσκονταν σε αχρηστία και επειδή δεν υπάρχει βενζίνη λόγω του αποκλεισμού, χρησιμοποιεί νέφτι για να πετάξει. Το 1932 με προτροπή παλιών φίλων και μαθητών του, επανέρχεται και παλι στην Αεροπορία και αναλαμβάνει τη διοίκηση της Σχολής της στο Τατόι, όπου και πάλι αφήνει το στίγμα μου ως εκπαιδευτής, διοικητής και πάνω από όλα ως «άνθρωπος».

Η τελευταία πτήση και το «άδοξο» τέλος.

Η τελευταία πτήση του «Τρελοκαμπέρου», ήταν την 1η Αυγούστου 1934. Ήταν προγραμματισμένη η επίσκεψη του βρετανικού αεροπλανοφόρου «Furious» και τα βρετανικά αεροπλάνα έκαναν επιδείξεις στο Τατόι ως μέρος της προετοιμασίας τους για την έλευση του αεροπλανοφόρου, αποδεικνύοντας τη διαφορά επιπέδου εκπαίδευσης από την ελληνική αεροπορία.

Σαν παράτολμος και «τρελός» που ήταν, βούτηξε ένα αεροπλάνο που είχε να χρησιμοποιηθεί μια δεκαετία και κατέβηκε στο Φάληρο. Με το πεπαλαιωμένο αεροπλάνο «Αβρό» πλησίασε το αεροπλανοφόρο, και εκτελούσε ακροβατικά ξυστά από το κατάστρωμά του και με ανάστροφες πτήσεις, άγγιζε την επιφάνεια της θάλασσας προκαλώντας τον θαυμασμό των Βρετανών. Αυτή ήταν και η τελευταία του επίδειξη γιατί αποστρατεύτηκε λόγω ηλικίας την επόμενη μέρα στις 2 Αυγούστου 1934. Ένα αιφνιδιαστικό, εκθαμβωτικό φινάλε που άρμοζε στον Καμπέρο.

Εικόνα: Ανακατασκευή του πρώτου αεροπλάνου της Ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας, στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών.

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος του 1940, ο Καμπέρος ήταν 57 ετών, φόρεσε την στολή του και παρουσιάστηκε στο Επιτελείο της Αεροπορίας προκειμένου να προσφέρει τις υπηρεσίες του στην πατρίδα. Θεώρησε ότι ήταν αναγκαίος και κατάλληλος να αναλάβει την εκπαίδευση των Ικάρων στο Άργος. Ο Οικονομάκος που τότε ήταν υποπτέραχος και υπουργός Αεροπορίας του είπε ότι ήταν μεγάλος πια παρόλο που αποτελούσε σύμβολο στην Αεροπορία. Αυτό τον πίκρανε παρά πολύ και αποτραβήχτηκε.

Ένα ακόμα χαρακτηριστικό δείγμα του χαρακτήρα του, ειναι πως όταν το καλοκαίρι του 1941 ήρθαν Γερμανοί στρατιώτες, στο σπίτι του στη Φρεαττύδα, να τον συλλάβουν εκείνος αρνήθηκε επειδή ήταν κατώτεροι σε βαθμό απ’ αυτόν. Τηρούσε το πρωτόκολλο και τόνισε στον διερμηνέα να τους ενημερώσει ότι θα δεχόταν να τους ακολουθήσει μόνο με την προϋπόθεση ότι θα του έφερναν του ιδίου βαθμού Γερμανό αξιωματικό της Luftwaffe. Οι Γερμανοί έδειξαν σεβασμό. Έφυγαν αφού τον πληροφόρησαν ότι θα επέστρεφαν την άλλη μέρα το πρωί με τον Γερμανό επισμηναγό. Έβαλε τα πράγματα στη θέση τους αποκαλύπτοντας την ισχυρή του προσωπικότητα για άλλη μια φορά.

«Του Χάρου το φιλί δεν τον βρήκε στο αεροπλάνο» όπως λέει το εμβατήριο των Ελλήνων Ικάρων. Έτσι και έγινε. Ο επισμηναγός Δημήτριος Καμπέρος δεν πέθανε στο αεροπλάνο, αλλά βρέθηκε νεκρός στο σπίτι του. Οι σωληνώσεις του φωταερίου έπαθαν κάποια βλάβη και έτσι αποκοιμήθηκε και δεν ξαναξύπνησε ενώ έφτιαχνε το τσάι του για να ζεσταθεί. Σιγά-σιγά το δηλητήριο που ο Χάρος έστειλε ύπουλα, τον κοίμισε για πάντα. Πέθανε τον χειμώνα του 1942 μέσα στην Κατοχή.

Πηγές:

  • Αντιγόνης Καμπέρου, «Δημήτριος Καμπέρος: Η ζωή του πρώτου Έλληνα στρατιωτικού αεροπόρου».
  • Αρχείο Πολεμικού Μουσείου, «Περίοδος Βαλκανικών Πολέμων 1912-1913».
  • Καθημερνή, «Δημήτριος Καμπέρος: Ο πρωτος αετός της μας αεροπορίας».
  • Ιστορία Πολεμικής Αεροπορίας, «Τα πρώτα βήματα».

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.