Δυτική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (285-476 μ.Χ)
Η μεγάλη “περιπλάνηση” των λαών. Όταν η Ευρώπη άλλαξε για πάντα.

Η μεγάλη “περιπλάνηση” των λαών. Όταν η Ευρώπη άλλαξε για πάντα.

Η περίοδος των «Μεγάλων μεταναστεύσεων», γνωστών και ως «Völkerwanderung», είναι μια χρονική περίοδος της Ευρώπης κατά την οποία ένας μεγάλος αριθμός λαών μετακινήθηκε σε διάφορες περιοχές ως αποτέλεσμα της φθοράς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και της πίεσης που δέχονταν από άλλους λαούς προερχόμενους από την Ανατολή. Οι μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών που έγιναν στην ύστερη αρχαιότητα και τον πρώιμο μεσαίωνα έχουν χαρακτηρισθεί, ανάλογα  και με την ανάγνωση την οποια επιλέγουμε να κάνουμε στα γεγονότα, ως και «Οι βαρβαρικές εισβολές».

Έτσι λοιπόν για να κάνω, ευθείς εξ αρχής, φανερή την θέση μου δεν είναι δυνατόν να μελετήσουμε σε βάθος την ιστορία των  μετακινούμενων λαών τις Ευρώπης, αλλά και της Ασίας, χωρίς να λάβουμε σοβαρά υπόψιν και της δυο όψεις του νομίσματος. Αν έτσι λοιπόν, για παράδειγμα, μελετήσουμε την κοινωνία των Βίκινγκς αποκλειστικά σε χρονικά γραμμένα από χριστιανούς μοναχούς, χωρίς άλλου είδους πηγές, λογικά θα κατέληγε σε μονομερή συμπεράσματα και σε αρνητική αντιμετώπιση του πολιτισμού τους.

Εικόνα: Συμβούλιο Γερμανών. Στήλη Μάρκου Αυρήλιου, 193 μ.Χ.

Από την άλλη πλευρά όμως, ένα νέο κράτος, δημιουργημένο στη βάση της συσπείρωσης ενός «υποτιθέμενου έθνους», η σημερινή Γερμανία για παράδειγμα, εύκολα θα υιοθετούσε εθνικούς μύθους που πρόβαλαν ρίζες σε κάποιο αρχαίο «ανώτερο» πολιτισμό και θα αρνιόταν ή θα αποσιωπούσε τη συμμετοχή άλλων εθνών στην ιστορία του στο όνομα μιας υποτιθέμενης «εθνικής καθαρότητας».

Έτσι λοιπόν, κατά την γνώμη μου πάντα, το ιστορικό γεγονός «Μεγάλων μεταναστεύσεων», μπορεί να μελετηθεί από δυο σκοπιές. Στην μια περιγράφεται σαν μια εχθρική πράξη και αίτιο της κατάρρευσης της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενώ  στην άλλη σαν μαζικές μετακινήσεις μεγάλων τμημάτων πληθυσμών αποτέλεσμα αντικειμενικών παραγόντων, όπως μεταξύ άλλων η κλιματική αλλαγή του 4ου αιώνα και η πίεση που ασκούσαν σε αυτούς  τους  λαούς άλλοι γείτονες τους στα ανατολικά.

Σε αυτό το σημείο δε θα  πρέπει να μας διαφεύγει πως οι  «Βαρβαρικές εισβολές» δεν αποτέλεσαν των κύριο παράγοντα της πτώσεως της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Εισβολές και μεταναστεύσεις γινόταν σ’ όλο τον κόσμο, ωστόσο αντίθετα από τη Δυτική Αυτοκρατορία ούτε το Βυζάντιο, δηλαδή το Ανατολικό μερος της Αυτοκρατορίας, ούτε η Αυτοκρατορία των Σασσανιδών ή η Κινεζική Αυτοκρατορία δεν κατέρρευσαν απ’ αυτές. Τα αίτια για την  πτώση της Δύσεως είναι άλλα και κατά κύριο λόγο εσωτερικής φύσεως. Θα προσπαθήσω λοιπόν να δώσω μια συνοπτική εικόνα των μετακινήσεων των πληθυσμών κατά την περίοδο των μεταναστεύσεων, με όσο πιο μαζεμένο τρόπο γίνεται.

Αρχικά είναι άσκοπη η προσπάθεια να οριοθετήσουμε αυτή την περίοδο χρονικά. Μετακινήσεις μικρές και μεγάλες γινόταν πάντοτε και συνεχίζουν να γίνονται. Για λόγους οικονομίας θα περιοριστώ στην περίοδο από το 200 μ.Χ. έως το 1000 μ.Χ. που οι εποχικές μετακινήσεις διάφορων βόρειων και ανατολικών κύρια λαών κατέληξαν σε πιο μόνιμες εγκαταστάσεις στα ανατολικά και νότια, σε περιοχές με ευνοϊκότερες συνθήκες ζωής.

Εικόνα: Ρωμαίοι καταδιώκουν κατάφρακτους Αλανούς. Στήλη Τραϊανού, 113 μ.Χ.

Μια βασική πηγή μεταναστών ήταν οι Γερμανικές φυλές της Σκανδιναβίας που οι δύσκολες κλιματικές συνθήκες τους ανάγκαζαν σε αναζήτηση πόρων κύρια στα ανατολικά και τα νότια. Όσες απ’ αυτές τις ομάδες εγκαταστάθηκαν στις νότιες ακτές της Βαλτικής ονομάστηκαν Γότθοι από το νησί Γκότλαντ της νότιας Σουηδίας.

Άλλες ομάδες προχώρησαν στη σημερινή Πολωνία και την Σιλεσία. Ονομάστηκαν Βάνδαλοι, από την περιοχή Βέντελ της Ουπλάνδης. Ακόμα πιο νότια και ανατολικά προχώρησαν οι Έρουλοι που εγκαταστάθηκαν στη Μαύρη Θάλασσα. Μικρότερη ομάδα, οι Βουργουνδοί, εγκαταστάθηκαν στα βόρεια του Ρήνου με γείτονες τους Λομβαρδούς, ομάδα που μάλλον προέρχονταν από τους Βανδάλους. Δυτικότερα ομάδες Γιούτων, Άγγλων, Αλαμανών Φριζίων και Σαξόνων εγκαταστάθηκαν στην Γιουτλάνδη, τη Βόρεια Γερμανία και τα Βρετανικά νησιά. Οι ομάδες των Φράγκων σταμάτησαν αρχικά στα Ρωμαϊκά σύνορα στο Ρήνο αλλά σύντομα εγκαταστάθηκαν στην νότια όχθη σαν φεντεράτι (ομόσπονδοι) της Ρώμης.

Η πρώτη μόνιμη εγκατάσταση.

Επεκτεινόμενοι προς τα ανατολικά οι Γότθοι και οι Βάνδαλοι ήρθαν σε επαφή με τους νομάδες Αλανούς και τους γείτονες τους Ούννους. Οι Αλανοί, κλάδος των Ιρανών Σαρματών, κινούνταν στο βόρειο Καύκασο, όπου μέχρι σήμερα επιβιώνει η γλώσσα τους στην Οσετία, ενώ οι Ούννοι στις απέραντες εκτάσεις του νότου της ασιατικής Ρωσίας και το βορρά της Κίνας με επίκεντρο τη Μογγολία.

Από τους Αλανούς οι Γότθοι υιοθέτησαν τη χρήση του αναβολέα και του φολιδωτού θώρακα, καινοτομίες άγνωστες μέχρι τότε στη Δύση. Αυτό τους έδωσε τη δυνατότητα να αποκτήσουν σημαντική στρατιωτική δύναμη στηριγμένη στο βαρύ ιππικό. Έτσι, από το 250 μ.Χ, και αφού καταλαμβάνουν την Ίστρια στις εκβολές του Δούναβη, αποσπούν από τη Ρώμη ετήσιο φόρο χωρίς όμως να σταματήσουν την εξάπλωση τους.

Εικόνα: Ανδρικό βραχιόλι των Ούννων. Γύρω στα 450 μ.Χ. Μουσείο Τέχνης Walters.

Μέχρι το 300 μ.Χ. μαζί με τους Έρουλους, που παρέχουν το ναυτικό, έχουν επιτεθεί στη Μαρκιανούπολη, τη Φιλιππούπολη, την Έφεσο, τη Θεσσαλονίκη, την Τραπεζούντα, την Καππαδοκία και άλλες πόλεις της Ανατολίας και της Κιλικίας, την Κόρινθο, το Άργος, την Σπάρτη, τη Ρόδο, την Κρήτη και την Κύπρο. Μετά από ένα μικρό διάλειμμα με Ρωμαϊκές νίκες χάρη στον αυτοκράτορα Κλαύδιο και τον Αυρηλιανό, το 332 μ.Χ. ο Μέγας Κωνσταντίνος υπογράφει ειρήνη με τους Γότθους που λίγο αργότερα ασπάζονται τον χριστιανισμό και αποκτούν αλφάβητο χάρη στον αρειανό επίσκοπο Ουλφίλα.

Παίρνουν έτσι μέρος στις θρησκευτικές και τις δυναστικές διαμάχες της Ρώμης και ένα μέρος τους τάσσεται με τον ανιψιό του Ιουλιανού, Προκόπιο, που υποστηρίζει την αρχαία θρησκεία. Ο Προκόπιος θεωρείται σφετεριστής και ο νόμιμος αυτοκράτορας Ουάλης , που ήταν αρειανός, υποστηρίζει φυσικά την αντίπαλη ομάδα των εκχριστιανισμένων Γότθων.

Τους προσκαλεί να διασχίσουν τον Δούναβη και να εγκατασταθούν στη Θράκη, ελπίζοντας να επωφεληθεί από τη στρατιωτική τους δύναμη. Η κατάσταση βέβαια ξεφεύγει από κάθε έλεγχο και δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι, Γότθοι, Αλανοί, Ούννοι και άλλοι περνούν το ποτάμι και κατακλύζουν τις περιοχές στο νότο. Μαζί τους ενώνονται ντόπιοι πληθυσμοί και δραπέτες δούλοι σε μεγάλους αριθμούς. Κάπου εκεί αρχίζουν οι Γότθοι να διαχωρίζονται σε Δυτικούς, Βησιγότθους, και Ανατολικούς, Οστρογότθους.

Ο Ουάλης προσπαθεί να αντιδράσει αλλά στην αποφασιστική μάχη της Αδριανούπολης το 378 μ.Χ. ηττάται κατά κράτος. Μαζί με τον ίδιο στο πεδίο της μάχης σκοτώνονται τα δύο τρίτα του Ρωμαϊκού στρατού και το σύνολο της στρατιωτικής ηγεσίας. Οι Γότθοι ελέγχουν τώρα ένα τεράστιο σε έκταση και πληθυσμό έδαφος και αναγνωρίζονται το 382 μ.Χ. σαν σύμμαχοι από τη Ρώμη.

Εικόνα: Οδόακρος και Θεοδώριχος. Χρονικό της Νυρεμβέργης, 1493 μ.Χ.

Από την μάχη της Αδριανούπολης στην διάσπαση της Αυτοκρατορίας.

Πρέπει εδώ να αναφέρουμε ότι ήδη από την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου από Γότθους, Βανδάλους και άλλους Γερμανικούς λαούς αποτελείται μεγάλο μέρος του Ρωμαϊκού στρατού και κύρια οι επίλεκτες μονάδες. Επίσης ότι μιλάμε για μια πολυεθνική αυτοκρατορία στην οποία οι εθνικές διαφορές είχαν πολύ μικρή σημασία. Είναι χαρακτηριστικό ότι τα άτομα χαρακτηρίζονται όχι από την εθνική ομάδα στην οποία ανήκουν αλλά από τον τόπο καταγωγής τους.

Ο γόνος μιας Αρμενικής οικογένειας της Μικρασίας που γεννιέται, για παράδειγμα στην Αδριανούπολη όπου τυχαίνει να υπηρετεί ο πατέρας του θεωρείται Μακεδόνας, μια και η Θρακική αυτή πόλη ανήκει στο «θέμα Μακεδονίας». Όλο και σημαντικότερο ρόλο παίζει από την άλλη η θρησκευτική πίστη. Ο όρος «βάρβαρος» λοιπόν χάνει σταδιακά την αρχική του σημασία και καταλήγει να σημαίνει τον μη-εκχριστιανισμένο.

Ο Μέγας Θεοδόσιος που ανέβηκε στο θρόνο μετά το θάνατο του Ουάλη ήταν γόνος αριστοκρατικής Ισπανικής οικογένειας. Το 380 μ.Χ. βαφτίζεται, κάνει το χριστιανισμό επίσημη θρησκεία του κράτους και το 382 μ.Χ. επιβάλει την ποινή του θανάτου σε κάθε εκδήλωση λατρείας της θρησκείας των Ελλήνων, ακόμα και την απλή επίσκεψη σε αρχαίο ναό.

Αφού εξοντώνει μαζικά το 390 μ.Χ. στον ιππόδρομο της Θεσσαλονίκης τους κατοίκους σαν αντίποινα για το φόνο του Γότθου φρούραρχου της πόλης, καταστέλλει το 394 μ.Χ. την ανταρσία στρατιωτικών τμημάτων που είχαν την υποστήριξη της παγανιστικής Συγκλήτου. Μονοκράτορας ουσιαστικά, πεθαίνει το 395 μ.Χ. στο Μιλάνο και αφήνει την αυτοκρατορία στους δύο γιους του χωρίζοντας την σε Ανατολική με αυτοκράτορα τον Ονώριο και Δυτική με αυτοκράτορα τον Αρκάδιο. Την ίδια χρονιά στην Ουγγαρία, μέσα σε ένα ξυλόγλυπτο συναρμολογούμενο παλάτι, γεννιέται ο Αττίλας.

Εικόνα: Οι Βαρβαρικές εισβολές στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Πέρα από κάθε έλεγχο.

Στα βόρεια και ανατολικά εντωμεταξύ οι Βάνδαλοι πιεζόμενοι από Ούννους μεταναστεύουν και πάλι ακολουθώντας το ρου του Δούναβη. Στην πορεία τους συμπαρασύρουν Σουήβες, Γέπιδες, Αλαμανούς και Βουργουνδούς. Στο Ρήνο τους σταματούν για λίγο οι Φράγκοι που υπερασπίζονται τη Γερμανία, το Βέλγιο και τη Γαλατία για λογαριασμό των Ρωμαίων αλλά σύντομα τον διασχίζουν το 406 μ.Χ, καταλαμβάνουν την Ακουιτανία στην νοτιοδυτική Γαλλία, περνάν τα Πυρηναία και καταλήγουν στην Ισπανία.

Η αυτοκρατορία εγκαθιστά μεγάλο αριθμό αιχμαλωτισμένων στις συνεχείς μάχες βαρβάρων στη Βρετανία, την οποία λίγο αργότερα το 407 μ.Χ. οι Ρωμαίοι εγκαταλείπουν. Οι Βουργουνδοί εγκαθίστανται στην ανατολική Γαλλία σαν σύμμαχοι της Ρώμης. Στο διάστημα αυτό, όσο στην Κωνσταντινούπολη διοικεί ο δεκαεπτάχρονος και άβουλος Αρκάδιος κάτω από τον έλεγχο του Γαλάτη Ρουφίνου, αυτοκράτορας του δυτικού τμήματος στη Ραβένα είναι ο εντεκάχρονος Ονώριος στα χέρια του Βάνδαλου Στυλίχωνα.

Στην αναμενόμενη διαμάχη τους παίρνουν μέρος και οι Βησιγότθοι υπό τον Αλάριχο. Ο Ρουφίνος δολοφονείται, μάλλον από τον Στιλίχωνα, ο οποίος με τη σειρά του εκτελείται από τον Ονώριο. Οι Βησιγότθοι του Αλάριχου που καταλαμβάνουν τη Ραβένα και το Μιλάνο, λεηλατούν τη Ρώμη, κατακλύζουν την Ιταλία και καταλήγουν στην Ακουιτανία το 418 μ.Χ., στέλνονται από τον Ονώριο στην Ισπανία ενάντια στους Βάνδαλους. Στη Γαλικία και τη Λουσιτανία εντωμεταξύ το 411 μ.Χ. οι Σουήβοι ιδρύουν το πρώτο ανεξάρτητο χριστιανικό βασίλειο στη Δύση. Οι Βάνδαλοι περνούν στην Βόρεια Αφρική, καταλαμβάνουν την περιοχή που τροφοδοτεί με σιτάρι την αυτοκρατορία και ιδρύουν βασίλειο το 439 μ.Χ.

Οι Ούννοι.

Οι Ούννοι εντωμεταξύ προωθούνται σταδιακά από τα ανατολικά και εδραιώνονται στην Ουγγρική πεδιάδα αφού συντρίβουν τους Αλανούς και τους Οστρογότθους και υποτάσσουν τους Γέπιδες. Έχουν ταχύτατο ελαφρύ ιππικό από τοξότες, επικίνδυνους ακόμα και όταν υποχωρούν χάρη στον αναβολέα που τους επιτρέπει να στρέφονται πάνω στη σέλα και να τοξεύουν προς τα πίσω, αποφεύγοντας την άμεση εμπλοκή με τους αργοκίνητους, θωρακισμένους και υπέρτερους αριθμητικά αντίπαλους.

Το 395 μ.Χ. και ενώ ο Θεοδόσιος είναι απασχολημένος στη Δύση, οι Ούννοι λεηλατούν τη Θράκη, καταλαμβάνουν την Καππαδοκία, απειλούν την Αντιόχεια και αποσύρονται πίσω στην Ουγγαρία με τεράστια λεία. Το 409 μ.Χ. ο Ονώριος καλεί 10.000 απ’ αυτούς στην Ιταλία για να πολεμήσουν ενάντια στον Αλάριχο.

Ο Στηλίχωνας στέλνει στην Ουννική αυλή ένα νεαρό Ρωμαίο από αριστοκρατική γενιά, τον Φλάβιο Αέτιο. Ο Αέτιος, γεννημένος και μεγαλωμένος στη Παννονία, γνωρίζει ήδη τους Ούννους και μιλά τη γλώσσα τους. Με τη σειρά τους οι Ούννοι στέλνουν στη Ρωμαϊκή αυλή τον νεαρό Αττίλα. Οι σχέσεις με τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία γίνονται στενές. Οι αυτοκράτορες χρησιμοποιούν συχνά τους Ούννους για να περιορίσουν άλλους βαρβάρους ή στις μεταξύ τους δυναστικές έριδες. Σε μια προσπάθεια να αποφευχθούν οι επιδρομές υπογράφονται συνθήκες και πληρώνονται κάθε χρόνο μεγάλα ποσα, σαν μισθοί ή σαν αμοιβές για προστασία, ανάλογα τον ιστορικό που το αναφέρει.

Ποιοι είναι όμως αυτοί οι νομάδες της ανατολής; Όταν μιλάμε για Ούννους αναφερόμαστε σε μια τεράστια χαλαρή συνομοσπονδία νομάδων της στέπας που ανήκουν σε διαφορετικές γλωσσολογικές ομάδες αλλά τους ενώνει κοινός τρόπος ζωής και θρησκευτικών πεποιθήσεων και τους συσπειρώνει η περιφρόνηση τους για τους κατοίκους των πόλεων και τους μόνιμα εγκατεστημένους.

Εικόνα: Μια Ρωμαϊκή βίλα στη Γαλατία λεηλατείτε από τις ορδές της Αττίλας.

Οι πληροφορίες που έχουμε για τους λαούς αυτούς προέρχονται, με εξαίρεση τα λιγοστά και πολύ πρόσφατα αρχαιολογικά ευρήματα, από όσα λένε γι’ αυτούς οι αντίπαλοι τους. Ακόμα περισσότερο περιπλέκει τα πράγματα το γεγονός ότι οι σύγχρονοι τους συγγραφείς αναφέρονται σ’ αυτούς με διαφορετικά ονόματα, ανάλογα με την εποχή και την περιοχή.

Χιονγκ – νου, Πέι – Χαν, Ουιγκούρ, Ογούζοι, Ούννοι, Εφταλίτες, Άβαροι, Τάταροι είναι απλώς τα πιο γνωστά. Η συνομοσπονδία αυτή ενσωματώνει με ακόμη μεγαλύτερη ευκολία απ’ ότι συνήθως άτομα, κατακτημένες φυλές και πληθυσμούς ολόκληρων περιοχών. Από τους ανασκαμμένους Ουννικούς τάφους ένα 20 με 25% περιέχουν άτομα που τα οστά τους ανήκουν σε Μογγολική φυλή, η πλειοψηφία είναι λευκοί και μάλλον Ευρωπαίοι.

Όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές αποτελούν μια τεράστια αυτοκρατορία που τα ρευστά της σύνορα φτάνουν από τον Ειρηνικό και την Κίνα στην Ανατολή μέχρι την Ευρώπη στη Δύση και από τη Σιβηρία στο Βορρά μέχρι την Ινδία στο Νότο. Και για να γίνει λίγο πιο πολύπλοκη η εικόνα μεγάλες ομάδες αποχωρίζονται από τον κύριο κορμό, χωρίζονται σε μικρότερες ομάδες, συγχωνεύονται με άλλες, υιοθετούν διαφορετικά ονόματα και γεννούν νέα έθνη.

Η «μάστιγά» του Θεού και η πτώση της Δύσης.

Ο Αττίλας αναλαμβάνει σε μία περίοδο που η νομαδική κοινωνία των κτηνοτρόφων Ούννων σιγά – σιγά διαφοροποιείται. Έχουν πια μόνιμες ή ημιμόνιμες εγκαταστάσεις, διοικούν αγροτικές περιοχές, έχουν συσσωρεύσει τεράστιο πλούτο και ασχολούνται με το εμπόριο. Η γλώσσα των Γότθων γίνεται lingua franca στις περιοχές τους. Τα εδάφη που ελέγχουν βρίσκονται στο κομβικό σημείο του εμπορίου ανατολής – δύσης. Αρχίζουν να γεννιούνται αντιθέσεις ανάμεσα στη παλιά προσκολλημένη στα νομαδικά ήθη συντηρητική αριστοκρατία και σε νεωτεριστικές αντιλήψεις.

Έχοντας ζήσει τόσο σαν Ούννος όσο και σαν Ρωμαίος ο Αττίλας καταφέρνει να κρατήσει τις ισορροπίες. Κολακεύει την στρατιωτική αριστοκρατία, ζει σαν γνήσιος νομάδας με επιδεικτική απλότητα, στα συμπόσια με τα χρυσά σερβίτσια ο ίδιος τρώει από ξύλινο πιάτο, υποδέχεται τους πρέσβεις του Βυζαντίου όχι πάνω στο θρόνο του αλλά καβάλα στο άλογό του.

Από την άλλη τονώνει το εμπόριο, ταξιδεύει στην ανατολή ιδρύοντας εμπορικούς σταθμούς μέχρι την Κίνα και ανανεώνοντας συμμαχίες με διάφορες φυλές. Συγκεντρώνει στο επιτελείο του Γότθους και Ρωμαίους. Δεύτερος στην ιεραρχία μετά τον ίδιο είναι ο Ελληνικής καταγωγής Ονηγήσιος, ενώ γραμματέας του ο Ρωμαίος Φλάβιος Ορέστης. Ο Πρίσκος, ο μόνος ιστορικός που είναι σύγχρονος του και τον γνώρισε προσωπικά, περιγράφει με θαυμασμό το ανάκτορο του.

Εικόνα: Μια απεικόνιση του Αττίλα, του 19ου αιώνα. Η λατινική επιγραφή λέει ότι αυτός είναι “ο Αττίλα, η μάστιγα του Θεού”.

«Οι τοίχοι είναι φτιαγμένοι από ξύλα που δένουν επιδέξια το ένα με το άλλο, η στέγη στηρίζεται σε ξύλινους κίονες που σχηματίζουν ένα είδος στοάς. Όλα είναι καλά διακοσμημένα και τα γλυπτά, αν και βαρβαρικού σχεδίου, δίνουν μια αίσθηση μεγαλείου». Στη συνέχεια περιγράφει το παλάτι του Ονηγήσιου που περιέχει μαρμάρινη αίθουσα λουτρού στα πρότυπα των βαλανείων, με αίθουσα ζεστού νερού και δεξαμενή.

Το 435 ο Αττίλας υπογράφει συνθήκη με τον Θεοδόσιο Β’, επιβάλλοντας τους όρους του και διπλασιάζοντας το ποσό του ετήσιου φόρου που ήδη του πληρώνει η ανατολική αυτοκρατορία. Ικανοποιημένος αφήνει την Κωνσταντινούπολη και επιτίθεται στη Σασσανιδική αυτοκρατορία. Φτάνει λεηλατώντας μέχρι τη Κτησιφώντα, ηττάται όμως και επιστρέφει το 440 στην Ευρώπη. Το 447 απειλεί πάλι την Κωνσταντινούπολη, ανεβάζει ξανά τον ετήσιο φόρο και μεταθέτει τα σύνορα πέντε ημερών πορεία νότια του Δούναβη.

Το 451 στρέφεται προς τη Δύση με τις ευλογίες του Μαρκιανού που έχει διαδεχθεί το Θεοδόσιο Β’. Εισβάλει στη Γαλατία με ένα τεράστιο στρατό. Αφού λεηλατεί όλη τη Δυτική και βόρεια Γαλλία πολιορκεί την Ορλεάνη που αντιστέκεται αρκετές βδομάδες. Αυτό δίνει στη Ρώμη το χρόνο να στείλει τον Φλάβιο Αέτιο με δυνάμεις. Ο Αέτιος ενώνεται με το βασιλιά των Βησιγότθων, Θεοδώριχο, και συναντούν τον Αττίλα στα Καταλαυνικά πεδία.

Η μάχη που ακολουθεί θα ονομαστεί αργότερα, «Μάχη των Εθνών». Ούννοι, Αλαμανοί, Αλανοί, Βησιγότθοι, Βουργουνδοί, Γέπιδες, Έρουλοι, Θουρίγγιοι, Οστρογότθοι, Ρωμαίοι, Σαρμάτες, Σκίροι, Σουήβοι και Φράγκοι με αρχηγό έναν Ούννο μεγαλωμένο στη Ρώμη θα πολεμήσουν με ένα Ρωμαίο μεγαλωμένο με τους Ούννους που διοικεί ένα στρατό από Ρωμαίους, Αλαμανούς, Αλανούς, Βησιγότθους, Βουργουνδούς, Γέπιδες, Έρουλους, Θουρίγγιους, Οστρογότθους, Ούννους, Σαρμάτες, Σκίρες, Σουήβους και Φράγκους.

Η μάχη σταματάει γιατί νυχτώνει. Νικητές, στα σημεία, είναι οι Ρωμαίοι που όμως εγκαταλείπουν το πεδίο της μάχης γιατί έχει σκοτωθεί ο βασιλιάς Θεοδώριχος και αποχωρούν οι Βησιγότθοι. Ο Αττίλας επιστρέφει ανενόχλητος στη Παννονία κουβαλώντας τεράστια λεία. Το 452 περνάει τις Άλπεις και λεηλατεί την βόρεια Ιταλία. Μαθαίνοντας ότι ο Μαρκιανός επιτίθεται στο Δούναβη αποχωρεί με τη λεία του χωρίς να απειλήσει τη Ρώμη, με την υπόσχεση να επιστρέψει. Το 453 και ενώ ετοιμάζεται να επιτεθεί στο Βυζάντιο πεθαίνει. Δύο χρόνια μετά η αυτοκρατορία του διαλύεται.

Η αυτοκρατορία των Ούννων μοιράζεται σε επιγόνους και ένα μόλις χρόνο μετά διαλύεται νικημένη από τις υπόδουλες γερμανικές φυλές. Μετά το θάνατο του Αττίλα ο πρώην γραμματέας του Ορέστης, επικεφαλής τώρα των βαρβαρικών δυνάμεων που υπηρετούν τη Ρώμη, επιβάλει το 475 τον δωδεκάχρονο γιο του Ρωμύλο σαν αυτοκράτορα της Δύσης.

Την ενθρόνιση δεν αναγνωρίζουν ούτε ο αυτοκράτορας της Ανατολής Ζήνων ούτε και οι Βησιγότθοι, οι Φράγκοι και οι Βουργουνδοί. Οι στρατιώτες του, Έρουλοι, Βουργουνδοί και Σκίρες, ζητούν γη, χρυσάφι και μόνιμη εγκατάσταση στην Ιταλία. Το 476 ο Ορέστης σκοτώνεται από τον Σκίρο Οδόακρο που καταλαμβάνει χωρίς μάχη τη Ραβένα, διώχνει τον Ρωμύλο, μοιράζει το 1/3 των Ιταλικών εδαφών στους βάρβαρους στρατιώτες του και κυβερνάει τη Δύση με τη σύμφωνη γνώμη του Ζήνωνα, ανακαταλαμβάνοντας μάλιστα τη σιτοπαραγωγική Σικελία από τους Βάνδαλους.

Εικόνα: Η συνάντηση του Πάπα Λέοντα Α’ και του Αττίλας. Ο Λέων συνοδεύεται από τον Άγιο Πέτρο και τον Άγιο Παύλο.

Το νέο status quo στην Δυτική Ευρώπη.

Οι βάρβαροι βρίσκονται πια μόνιμα εγκατεστημένοι σε όλα τα εδάφη της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας και ενώ στο Ανατολικό τμήμα ενσωματώνονται, στο Δυτικό ιδρύουν ανεξάρτητα κράτη. Το βασίλειο των Βησιγότθων περιλαμβάνει τη νότια Γαλλία και την Ισπανία, εκτός από το βασίλειο των Σουήβων στη Γαλικία και τη Βυζαντινή Ιβηρική στο Νότο.

Τις βόρειες επαρχίες του βασιλείου θα καταλάβουν οι Φράγκοι το 507 ενώ οι νότιες θα γίνουν τμήμα της Αραβικής Ανδαλουσίας το 711. Οι Αλαμανοί δημιουργούν ανεξάρτητο βασίλειο στη σημερινή Αλσατία και Ελβετία που αργότερα καταλαμβάνεται από τους Φράγκους. Οι Αλανοί ακολουθώντας άλλοτε τους Βάνδαλους, άλλοτε τους Βουργουνδούς και άλλοτε τους Ούννους έχουν διασκορπιστεί στη Βόρεια Ασία, την Ευρώπη και τη Βόρεια Αφρική ιδρύοντας μικρά βασίλεια. Οι Βάνδαλοι που φύγαν από την Ισπανία διωγμένοι από τους Βησιγότθους έχουν ιδρύσει στη Βόρεια Αφρική βασίλειο με πρωτεύουσα την Καρχηδόνα.

Οι Οστρογότθοι με τους Γέπιδες έχουν εγκατασταθεί στην Παννονία με ηγέτη τον Θεοδώριχο τον Μέγα, μεγαλωμένο στην Κωνσταντινούπολη όπου ο Ζήνων τον είχε αναδείξει σε στρατηγό και ύπατο. Με την ενθάρρυνση και την ανοχή του τελευταίου καταλαμβάνει την Ιταλία και σκοτώνει τον Οδόακρο. Επιδιώκει τη συνεργασία των διαφόρων φυλών. Συμμαχεί με επιγαμίες με τους Βησιγότθους και τους Βουργουνδούς, παντρεύεται ο ίδιος με πριγκίπισσα των Φράγκων και παντρεύει την αδερφή του με το Βάνδαλο βασιλιά.

Η εν λόγω κυρία καταφθάνει στην Αφρική επικεφαλής μιας μικρής σωματοφυλακής 5.000 ανδρών και παίρνει τον έλεγχο του βασιλείου από τα χέρια του άντρα της. Ανεκτικός με την πίστη των υπηκόων του, αν και Αρειανός και βάρβαρος ο ίδιος, υποστηρίζει αρχικά τους καθολικούς, διατηρεί τη Ρωμαϊκή διοίκηση, επιτρέπει στους Βάρβαρους και τους Ρωμαίους να δικάζονται ο καθένας με τους δικούς του νόμους, καταδικάζει αυτούς που έκαψαν μια συναγωγή, προστατεύει τον ελληνιστή Βοήθιο που μεταφράζει στα λατινικά αρχαιοελληνικά έργα και τον ιστορικό Κασσιόδωρο. Έτσι με τη φωτισμένη ηγεσία του οι Οστρογότθοι ελέγχουν στην ουσία την περιοχή από τον Ατλαντικό ως και τη Δαλματία.

Εικόνα: Το σιδερένιο στέμμα των Λομβαρδών, 7ος με 8ος αιώνας. Σιδερένιο επειδή σύμφωνα με την παράδοση στηρίζεται σε στεφάνι σφυρηλατημένο από καρφί του Τίμιου Ξύλου.

Στη Βρετανία όπου πριν την αποχώρηση τους οι Ρωμαίοι είχαν εγκαταστήσει τους βαρβάρους που νικήθηκαν στις μάχες στη Δυτική Ευρώπη, κατεβαίνουν από το βορρά οι Πίκτοι της Σκωτίας. Από τα ανατολικά περνούν το κανάλι και εγκαθίστανται Σάξονες, Άγγλοι και Γιούτες δημιουργώντας μικρά βασίλεια στην αγγλική ακτή απωθώντας τους Κέλτες κατοίκους ορισμένοι από τους οποίους καταφεύγουν στην απέναντι ακτή της Βρετάνης.

Από το βορρά οι Φραγκικές φυλές επεκτείνονται προς το νότο απωθώντας τους Βησιγότθους. Ιδρύουν μικρά τοπικά βασίλεια που σταδιακά ενώνονται από τους ηγεμόνες της Μεροβίγγειας δυναστείας σε δύο – τρία και τελικά σε ένα ισχυρό χριστιανικό κράτος που υποστηρίζεται από τη Ρώμη αλλά και την Κωνσταντινούπολη, που βλέπει σ’ αυτούς ένα πιθανό αντίπαλο του Θεοδωρίχου του οποίου η δύναμη τους ανησυχεί. Το νέο κράτος χάρη στην υποστήριξη της εκκλησίας, τόσο της δυτικής όσο και της ανατολικής, ενσωματώνει τα μικρότερα ανεξάρτητα κρατίδια και με πρωτεύουσα, από το 507, το Παρίσι και επικράτεια όλη τη Γαλατία γίνεται μια νέα σημαντική δύναμη.

Η ανάκτηση της Δύσης και το δεύτερο κύμα των μεταναστεύσεων.

Ένα νέο κύμα λαών της στέπας έρχεται ξανά από τα ανατολικά. Είναι οι Άβαροι, ουννικής αρχικά καταγωγής που ενσωματώνουν στην πορεία τους Χαζάρους, Πρωτοβουλγαρικά και Τουρκικά φύλλα. Εγκαθίστανται στην Παννονία μετά το 550 εισβάλλοντας συχνά στην Ανατολική αυτοκρατορία απειλώντας, το 626, ακόμα και την Κωνσταντινούπολη. Έρχονται αντιμέτωποι με τους Λομβαρδούς, που είχαν εγκατασταθεί εκεί με την υποστήριξη του Βυζαντίου για να ελέγχουν τους Γέπιδες, και τους απωθούν προς την Ιταλική χερσόνησο.

Οργανώνουν στρατιωτικά τα σλαβικά φύλλα που αποδέχονται την κυριαρχία τους και τα χρησιμοποιούν στις πολεμικές τους επιδρομές. Αντιμετωπίζοντας όμως υπολογίσιμη αντίσταση στο νότο στρέφονται προς τα βορειοδυτικά και κατακλύζουν την Ευρώπη μέχρι να τους σταματήσουν οι Φράγκοι. Ανατολικά δημιουργούν το 630 χωριστό κράτος στα βόρεια του Εύξεινου και μέχρι την Αζοφική που οι Βυζαντινοί αναφέρουν ως «Παλαιά Μεγάλη Βουλγαρία». Σ’ αυτό ενσωματώνονται ομάδες Ούννων, Χαζάρων, Σαρματών, Αλανών, Τούρκων, Σλάβων. Η λέξη Βουλγαρία προέρχεται μάλλον από Τουρκική ρίζα που σημαίνει «ανακατεύω».

Εικόνα: Η λεηλασία της Ρώμης από τους Βανδάλους.

Εντωμεταξύ στη Κωνσταντινούπολη ο αυτοκράτορας Ιουστίνος υιοθετεί και ανεβάζει στην εξουσία τον ανεψιό του Φλάβιο Πέτρο Σαββάτιο που θα τον διαδεχτεί το 527 με το όνομα Ιουστινιανός Α’. Μαζί με το θρόνο ο Ιουστινιανός κληρονομεί και ένα τεράστιο θησαυροφυλάκιο, που το είχε γεμίσει με τη χρηστή του διοίκηση ο προκάτοχος του Ιουστίνου Αναστάσιος ο Δίκορος, απόλυτη ναυτική υπεροχή, αφθονία μισθοφορικών βαρβαρικών δυνάμεων και ισχυρές οχυρώσεις σε Ανατολή και Δύση.

Χάρη σ΄ αυτά και σε δύο στρατιωτικές ιδιοφυΐες, το Ναρσή και το Βελισάριο, σταματάει τους Πέρσες στην ανατολή και αποφασίζει την ανακατάληψη της Δύσης. Έχοντας ήδη τον ισχυρότερο στόλο της εποχής αποκτά χάρη στο Βελισάριο και νέα στρατιωτική οργάνωση στηριγμένη σε νέα σώματα ευέλικτου και βαριού ιππικού, βουκελάριους και κατάφρακτους, στα πρότυπα των Γότθων και των Ούννων. Υποτάσσει τους Ίβηρες της ανατολής, τους Βάνδαλους της Αφρικής, τους Βησιγότθους της Ισπανίας και καταλύει το κράτος των Οστρογότθων στην Ιταλία. Όταν οι Φράγκοι και οι Αλαμανοί εισβάλουν στη Βόρεια Ιταλία ο Ναρσής τους νικά με ένα στρατό Ούννων, Έρουλων, Σλάβων και Λομβαρδών.

Οι Λομβαρδοί που είχαν χαθεί από το προσκήνιο της ιστορίας για τριακόσια χρόνια, επανεμφανίζονται. Διωγμένοι από την Παννονία από τους Αβάρους έχουν εγκατασταθεί στη Δαλματία προσφέροντας μισθοφόρους στη Κωνσταντινούπολη. Συμμετέχουν έτσι στον πόλεμο στην Ιταλία και μετά την ήττα των Οστρογότθων, των Φράγκων και των Αλαμανών ιδρύουν σταδιακά δουκάτα στη Βόρεια Ιταλία επεκτεινόμενοι προς το νότο, περιορίζοντας τον έλεγχο των Βυζαντινών στο Εξαρχάτο της Ραβένας, το Δουκάτο της Ρώμης, τη Σικελία και τη Σαρδηνία.

Η Ιταλία είναι ρημαγμένη από τους διαδοχικούς πολέμους και επιδρομές, την πείνα και την αρρώστια. Ο πληθυσμός έχει συρρικνωθεί. Οι Λομβαρδοί συγχωνεύονται με τους ντόπιους, αν και η αριστοκρατία παραμένει Λομβαρδική, βάζοντας τη βάση για τη σύγχρονη Ιταλική γλώσσα. Τελικά τα βασίλεια τους, με εξαίρεση το πριγκιπάτο του Μπενεβέντο στο νότο, καταλύονται από το Καρλομάγνο που γίνεται έτσι «βασιλιάς Φράγκων και Λομβαρδών».

Εικόνα: Η Βουλγαρική μετανάστευση τον 6ο – 7ο αιώνα μ.Χ.

Με τον Ιουστινιανό είναι η τελευταία φορά που τα εδάφη της αυτοκρατορίας σε ανατολή και δύση αποτελούν ενιαίο κράτος. Το νέο όμως αυτό κράτος δεν ανήκει πια στον αρχαίο κόσμο. Η αρχαιοελληνική και η ρωμαϊκή κληρονομιά δίνουν τόπο σε νέα ήθη. Η ρωμαϊκή έννοια του κράτους σαν res publica έχει χαθεί. Το φραγκικό δίκαιο αντιμετωπίζει το κράτος σαν ιδιοκτησία του ηγεμόνα που μοιράζεται ανάμεσα στους γιους του.

Ο αυτοκράτορας είναι όχι απλώς μονοκράτορας αλλά εκπρόσωπος του Θεού και απεικονίζεται στα εικονίσματα με φωτοστέφανο, οι πολίτες είναι υπήκοοι και οφείλουν να τον προσκυνούν. Η έστω σχετική ανεξιθρησκεία της αρχαιότητας είναι παρελθόν. Ο Ιουστινιανός, ο τελευταίος λατινόφωνος αυτοκράτορας, μόλις ανεβαίνει στο θρόνο κλείνει το 529 με διάταγμα την Ακαδημία του Πλάτωνος που οι φιλόσοφοι της βρίσκουν καταφύγιο στην Περσική αυτοκρατορία.

Ακόμα και η ιδιωτική επίσκεψη σε αρχαίο ναό απαγορεύεται. Παγανιστές, Εβραίοι, Μονοφυσίτες, Νεστοριανοί αυτοεξορίζονται, προσηλυτίζονται ή πεθαίνουν, οι τυχεροί με αποκεφαλισμό. Στους Λίβυους, Βερβέρους, Αιγύπτιους, Ναβαταίους, Υεμενίτες, Σαμαρείτες επιβάλλεται ο Χριστιανισμός. Τα δικαιώματα των Εβραίων καταργούνται, ενώ σταδιακά η Λατινική γλώσσα εκτοπίζεται από τα Ελληνικά, η λέξη Έλληνας αποκτά υβριστική σημασία.

Στην ανατολή αντίθετα ο Σασσανίδης Χοσρόης εκμεταλλεύεται την σύντομη ειρήνη με το Βυζάντιο για να αναπτύξει οικονομικά και πολιτιστικά την Περσική αυτοκρατορία. Ιδρύει πανεπιστήμια και τα στελεχώνει με τους Έλληνες φιλόσοφους και τους Σύριους νεστοριανούς που εγκαταλείπουν κυνηγημένοι το Βυζάντιο. Στα κέντρα αυτά μεταφράζονται από την Ελληνική, Αραμαϊκή, Λατινική, Σανσκριτική και Κινεζική βιβλία θρησκευτικά, φιλοσοφικά, ιατρικά, αστρονομικά, μαθηματικά, λογοτεχνικά. Ο ίδιος ο Χοσρόης προσωπικά μεταφράζει από τα σανσκριτικά τη συλλογή Panchatantra.

Τα μεγάλα ενιαία κράτη και η επακόλουθη ύφεση της πειρατείας ευνοούν την ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου μεγάλων αποστάσεων. Σύροι και Εβραίοι έμποροι διακινούν από Ανατολή σε Δύση και από την Κεϊλάνη στη Σκανδιναβία πάπυρο, στάρι, λάδι, κρασί, ξερά φρούτα, μπαχαρικά, μετάξι, γουναρικά, γυαλί και κεραμικά, όπλα και κοσμήματα και κυρίως ανθρώπους. Το δουλεμπόριο ανθεί όχι μόνο με αιχμάλωτους πολέμου αλλά και με Σάξονες και Σλάβους δούλους που είναι περιζήτητοι. Το Βυζαντινό υπέρπυρο γίνεται το κοινά αποδεκτό νόμισμα.

Η είσοδος των Σλάβων στο παιχνίδι.

Στο βορρά μικρές ομάδες Σλάβων μόνιμα εγκατεστημένες αλλά διάσπαρτες σε μια τεράστια έκταση, επιβιώνουν από τις διαδοχικές επιδρομές των άλλων λαών χάρη στην απλότητα της κοινωνικής τους οργάνωσης. Προσαρμόζονται εύκολα σε νέες συνθήκες και νέους κυρίους. Έχοντας εφεύρει το βαρύ άροτρο καταφέρνουν να έχουν σοδειές από τα βαριά βόρεια εδάφη. Χτίζοντας τους οικισμούς τους δίπλα σε ποτάμια, λίμνες και έλη, αντί να εμπλέκονται σε μάχες προτιμούν να εξαφανίζονται στη γύρω φύση που γνωρίζουν καλά. Χωρίς στρατιωτική οργάνωση αλλά ιδιαίτερα σκληραγωγημένοι και ανθεκτικοί γίνονται ο στόχος που προτιμούν οι δουλέμποροι.

Η λέξη σκλάβος εξάλλου, όπως και sclavus, slave, esclave, sklave, saqāliba, προέρχεται από το λέξη Σκλαβηνία που χρησιμοποιούν οι Βυζαντινοί για τις ημιαυτόνομες κοινότητες Σλάβων καλλιεργητών που εγκαθιστούν στην επικράτεια τους. Εκμεταλλευόμενοι το κενό που δημιουργείται από την μετακίνηση προς τα δυτικά των Γότθων, Βανδάλων, και Λομβαρδών, οι Σλάβοι εξαπλώνονται από τον Έλβα ως τα νότια του Δούναβη.

Εικόνα: Σύγχρονη απόδοση αγάλματος της Σλαβικής θεότητας Svantevit που τα τέσσερα πρόσωπά της στρέφονται στα σημεία του ορίζοντα.

Στην αρχή κάνοντας επιδρομές άλλοτε μόνοι, άλλοτε ακολουθώντας και οργανωμένοι από τους Αβάρους και άλλοτε καλεσμένοι από τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες εγκαθίστανται σταδιακά και αναγνωρίζονται σαν «ομόσπονδοι» σχεδόν σ’ όλη τη Βαλκανική, σε νησιά του Αιγαίου και στη νότια Ιταλία, πάντοτε σε μικρές ημιαυτόνομες δημοκρατικές κοινότητες, της «Σκλαβηνίες».

Μετά το 620, προφανώς κουρασμένοι να είναι το αντικείμενο της εκμετάλλευσης Αβάρων, Φράγκων και δουλεμπόρων, ιδρύουν στη Βοημία και τη Μοραβία το πρώτο γνωστό Σλαβικό βασίλειο, το βασίλειο του Σάμο. Ο Σάμο είναι ένας Φράγκος φρουρός εμπορικών καραβανιών που μεταστρέφεται στον παγανισμό, οργανώνει στρατιωτικά τους Σλάβους και αντιστέκεται με επιτυχία για 40 χρόνια στις επιδρομές και τη φορολόγηση Φράγκων και Αβάρων.

Το κράτος του αναγνωρίζεται με ανακούφιση από τον αυτοκράτορα Ηράκλειο που έχει εμπλακεί σε αγώνα μέχρις εσχάτων με την Σασσανιδική αυτοκρατορία. Σταδιακά διάφορα μικρά Σλαβικά πριγκιπάτα που διεκδικούν ανεξαρτησία από τους Φράγκους, τους Σάξονες, τους Βαυαρούς και αργότερα τους Μαγυάρους, ενώνονται, επεκτείνονται και δημιουργούν τη Μεγάλη Μοραβία το 833 στα εδάφη της σημερινής Τσεχίας, Σλοβακίας, Ουκρανίας, το βορρά της Ουγγαρίας και το νότο της Πολωνίας. Το νέο κράτος εκχριστιανίζεται το 863 από τους Κύριλλο και Μεθόδιο.

Η άνοδος του Ισλάμ και η εμφάνιση των Αράβων.

Σε συμμαχία με τους Τούρκους που έχουν φτάσει στη Γεωργία ο Ηράκλειος καταφέρνει μετά από χρόνια εξαντλητικών για την αυτοκρατορία αγώνων να διαλύσει την αυτοκρατορία των Σασσανιδών. Μια παλιότερη δύναμη εξοπλισμένη όμως με νέα θρησκεία, οι Άραβες, βρίσκουν έτσι την ευκαιρία να επεκταθούν και καταλαμβάνουν το 629 την Ιορδανία, το 636 τη Συρία και την Παλαιστίνη. Χάρη στην ανεκτικότητα του απέναντι στους λαούς που υποτάσσονται, το Ισλάμ μέχρι το τέλος του αιώνα ελέγχει μια περιοχή από τη Σαμαρκάνδη ως το Γιβραλτάρ και από την Ινδία ως τη Σικελία.

Η επαφή των νομάδων Αράβων με τους διαφορετικούς πολιτισμούς είναι γόνιμη, οι επιστήμες και η τέχνη αποκτούν νέα αξία. Ενα «χαντίθ» λέει, «το μελάνι του σοφού είναι ιερότερο από το αίμα του μάρτυρα». Τα παλιά σασσανιδικά κέντρα μάθησης αναπτύσσονται και δημιουργούνται καινούργια. Οι Ομεϋάδες και οι Αββασίδες χαλίφηδες προστατεύουν τα γράμματα και τις τέχνες.

Τα παλαιά χειρόγραφα θεωρούνται σημαντικότερα από την κατάκτηση ή τον έλεγχο μιας περιοχής. Η συνθήκη ειρήνης ανάμεσα στον Αββασίδη χαλίφη Αλ Μουτασίμ και τον αυτοκράτορα Θεόφιλο περιλαμβάνει την παράδοση από τους Βυζαντινούς ενός χειρόγραφου του Πτολεμαίου. Σ’ όλες τις χώρες που καταλαμβάνονται ή προσηλυτίζονται ιδρύονται Πανεπιστήμια. Άραβες έμποροι, προσκυνητές και εξερευνητές φτάνουν στα πέρατα της γης διακινώντας εμπορεύματα, γνώσεις και ιδέες.

Εικόνα: Μηνολόγιον Βασιλείου Β’, 1000μχ, Βιβλιοθήκη Βατικανού. Βούλγαροι εκτελούν Βυζαντινούς. Αντίθετα από τα θύματα, οι θύτες είναι όλοι διαφορετικά ντυμένοι.

Βρίσκοντας στα ανατολικά και βόρεια σημαντική αντίσταση από τη Βυζαντινή και την Βουλγαρική αυτοκρατορία, οι Βούλγαροι έχουν μετακινηθεί δυτικότερα και το κράτος τους έχει αναγνωριστεί από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα, οι Άραβες στρέφονται στη Δύση. Το 711 μαζί με τους Βερβέρους αποβιβάζονται στο Γιβραλτάρ. Η κυριαρχία των Βησιγότθων στην Ιβηρική αντικαθίσταται από τον θαυμαστό πολιτισμό της «Αλ Ανταλούς», της Αραβικής Ανδαλουσίας. Η ακτινοβολία της Κόρδοβα είναι παγκόσμια. Αν και η προέλαση του Ισλάμ στη Δύση σταματά το 732 στο Πουατιέ της Γαλλίας ο πολιτισμός της Ανδαλουσίας δεν σταματά να ανθεί για αιώνες ακόμα.

Οι βάρβαροι πέρα απ’ την θάλασσα.

Στο Βορρά κλιματική αλλαγή με ηπιότερους χειμώνες έχει σαν αποτέλεσμα πληθυσμιακή έκρηξη που πυροδοτεί νέες μεταναστευτικές τάσεις. Νορβηγοί, Σουηδοί και Δανοί με ελαφρά σκάφη, τα ντρακάρ, ταξιδεύουν δυτικά και νότια ανακαλύπτοντας νέα εδάφη, εύφορες χώρες, νέες αγορές και πλούσια λάφυρα. Ανεξαρτήτως καταγωγής αυτοαποκαλούνται Βίκινγκς, επιδρομείς της θάλασσας.

Ξεκινώντας με λεηλασίες μοναστηριών στις ακτές της Βόρειας Θάλασσας δημιουργούν σταδιακά οικισμούς στην Ισλανδία, τη Γροιλανδία, τη Βρετανία, ιδρύουν το Δουβλίνο στην Ιρλανδία. Οι επιδρομές τους ταλαιπωρούν όλη την ακτή του Ατλαντικού, το εσωτερικό της Γαλλίας, όπου ιδρύουν το δουκάτο της Νορμανδίας, και της Ιβηρικής, τη Βόρεια ακτή της Αφρικής, τη Δυτική Μεσόγειο, τη Νότια Ιταλία και την Σικελία.

Το 852 οι Σλάβοι του Νόβγκοροντ τους καλούν σαν διαιτητές στις μεταξύ τους διαφορές. Κάτω από την ηγεσία τους δημιουργείται το νέο κράτος των Ρως που ενώνει τις πόλεις της βόρειας και ανατολικής Ρωσίας. Η ως τότε φυλετική οργάνωση της κοινωνίας μετατρέπεται σε φεουδαλική, αναπτύσσεται το εμπόριο, η μεταλλοτεχνία και η ναυπηγική. Απωθούν τους Χαζάρους από την Ουκρανία και κάνουν το Κίεβο πρωτεύουσα τους. Σαν Βάραγγοι και Ρως, ακολουθώντας τα μεγάλα ποτάμια φτάνουν στη Μαύρη Θάλασσα και την Κασπία, το Βυζάντιο και την Περσία.

Στη Δύση τα νέα κράτη εκχριστιανίζονται και ενώνονται σε αυτοκρατορία υπό τον Καρλομάγνο. Στην Ανατολή κυνηγημένοι από τους Πετσενέγους, οι Μαγυάροι, μια ένωση επτά ουννικών φυλών, καταλαμβάνουν την Ουγγαρία. Πραγματοποιούν επιδρομές σε Γερμανία, Φλαμανδία, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία, Βαλκάνια. Το 934 απειλούν την Κωνσταντινούπολη. Το 1001 μαζί με τους υπόλοιπους κατοίκους της περιοχής, Σλάβους, Γερμανούς, Αβάρους, Χαζάρους, Βλάχους αλλά και άλλους, εκχριστιανίζονται και ιδρύουν το Ουγγρικό βασίλειο. Εκχριστιανίζονται μαζικά και οι Ρώσοι υπό την επιρροή του Βυζαντίου ενώ νοτιότερα άλλη σλαβική ομάδα, οι Κροάτες ιδρύουν χριστιανικό βασίλειο στη Δαλματία. Στην Ανατολή μια νέα δυναμική ομάδα εξισλαμίζεται, οι Σελτζούκοι και το μέλλον διαγράφεται θολό για τους λαούς της Ευρώπης.

Πηγές:

  • Sergei Berstein, Pierre Milza, «Ιστορία της Ευρώπης», τόμος 1.
  • Michel Kazanski, «Οι μεγάλες μεταναστεύσεις και τα βαρβαρικά βασίλεια».
  • Paul M. Barford, «The Early Slavs: Culture and Society in Early Medieval Eastern Europe».
  • Florin Curta, «The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region».
  • Patrick Geary, «Myth of Nations. The Medieval Origins of Europe».
  • Thomas Noble, Walter Goffart, «From Roman provinces to Medieval kingdoms».
  • Malcolm Τodd, «The Early Germans».
  • Peter Heather, «The Visigoths from the Migration Period to the Seventh Century».

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.