Τέχνες
«Ο αρπιστής της Κέρου». Ένα πρώιμο καλλιτέχνημα του «ανθρώπινου πολιτισμού».

«Ο αρπιστής της Κέρου». Ένα πρώιμο καλλιτέχνημα του «ανθρώπινου πολιτισμού».

Στα νησιά των Κυκλάδων έχουν βρεθεί ίχνη ενός ιδιαίτερου πολιτισμού, ο οποίος ονομάστηκε «Κυκλαδικός πολιτισμός». Οι Κυκλαδίτες, λαός ναυτικός, ανέπτυξαν όχι μόνο το εμπόριο αλλά και τις τέχνες. Το άφθονο και εξαιρετικής ποιότητας λευκό μάρμαρο έδωσε την πρώτη ύλη στους γλύπτες, οι οποίοι σκάλισαν πάνω του σκεύη και μικροαντικείμενα, καθώς και τα περίφημα κυκλαδικά «ειδώλια». Σε αυτό το σημείο καλό θα ήταν να πούμε πως η λέξη «ειδώλιο» είναι υποκοριστικό της λέξης «είδωλο», που σημαίνει ομοίωμα της μορφής του ανθρώπου. Επομένως ειδώλιο είναι το μικρού μεγέθους αγαλματίδιο.

Το ύψος των ειδωλίων είναι περίπου 25 με 30 εκατοστά, υπάρχουν όμως και ειδώλια με ύψος έως και 153 εκατοστά. Συνήθως παριστάνουν γυμνές γυναίκες, όρθιες, με αυστηρή μετωπικότητα και χέρια στο στήθος, μακρύ λαιμό, πέλματα λοξά, με εγχάρακτες λίγες λεπτομέρειες. Η μορφοποίηση του ανθρώπινου σώματος ποικίλλει. Βρέθηκαν βιολόσχημα ειδώλια, με σώμα δηλαδή που θυμίζει περισσότερο βιολί, αλλά βρέθηκαν και ορισμένα περίοπτα με ανεπτυγμένη κίνηση, όπως «Ο προπίνων», που σηκώνει το χέρι του σε πρόποση, «Ο αυλητής», ο οποίος παίζει διπλό αυλό, καθώς και «Ο αρπιστής». Σήμερα βρίσκονται σε μουσεία, αλλά και σε πολλές ιδιωτικές συλλογές σε όλο τον κόσμο.

«Ο αρπιστής της Κέρου».

Το μαρμάρινο αυτό ειδώλιο δημιουργήθηκε στη νήσο Κέρο 2500 π.Χ. και θεωρείται μοναδικό στο είδος του. Ο αρπιστής είναι καθιστός σε ένα είδος θρόνου με ψηλή ίσια πλάτη. Τα άκρα των χεριών του λείπουν, αλλά τα εναπομείναντα τμήματα δείχνουν ότι απεικονίζεται η στιγμή κατά την οποία παίζει την άρπα. Δεν υπάρχουν χορδές στην άρπα. Πιθανόν να ήταν από υλικό που καταστράφηκε ή να ήταν επιλογή του γλύπτη να μην τις αναπαραστήσει. Ο αρπιστής απαγγέλλει συγχρόνως κάποιο έπος, μια που με τη λύρα οι αρχαίοι συνήθιζαν να απαγγέλλουν «λυρική ποίηση», ενώ με την άρπα τα «έπη».

Εικόνα: Ο «Αρπιστής της Κέρου» ειναι κατασκευασμένος από παριανό μάρμαρο, ενώ κάθεται σε κομψό θρόνο, κρατά έγχορδο όργανο, άρπα ή λύρα. Οι μουσικοί είναι συνήθως αρπιστές και σπάνια παίζουν πνευστά όργανα, ενώ πιστεύεται ότι ο αυλητής και ο αρπιστής προέρχονται από το ίδιο ταφικό μνημείο.

Το κάθισμα, το σώμα του άντρα και η άρπα έχουν υφολογική αρμονία. Αποτελούνται από φόρμες μακρόστενες και καμπυλόγραμμες, με έντονες ή λιγότερο έντονες καμπύλες. Χαρακτηριστικό του αρπιστή, όπως και όλων των κυκλαδικών ειδωλίων, είναι το πεπλατυσμένο και μακρόστενο κεφάλι σε σχήμα λύρας και η έλλειψη λεπτομερειών του προσώπου. Κυριαρχεί με έντονα ανάγλυφο τρόπο η μύτη στη μέση του προσώπου. Το πιγούνι είναι έντονο και καμπυλωτό. Το κεφάλι είναι στραμμένο προς τα πίσω, έτσι που ο αρπιστής φαντάζει σαν να ατενίζει το «άπειρο», μαγεμένος από την ίδια τη μουσική του.

Λεπτομέρειες υπάρχουν μόνο στα πόδια, όπου έχουν χαραχτεί τα πέντε δάκτυλα. Τα πέλματα είναι σε ευθεία οριζόντια γραμμή και δείχνουν να πατούν σταθερά, σε αντίθεση με τα όρθια κυκλαδικά ειδώλια, τα πέλματα των οποίων είναι λοξά, σχεδόν κάθετα και ακολουθούν τη γραμμή του υπόλοιπου ποδιού, έτσι που φαίνεται ότι οι μορφές δεν μπορούν να ισορροπήσουν και να στηριχτούν από μόνες τους.

«Ο αρπιστής», γνωστός και ως «Ορφέας των Κυκλάδων», έχει σπάνια, ιδιαίτερη τυπολογία σε σχέση με τα υπόλοιπα κυκλαδικά ειδώλια, που είναι όρθια, μετωπικά και με σταυρωμένα τα χέρια στο στήθος. Εδώ ο μαρμαρογλύπτης παρουσιάζει ένα πραγματικά τρισδιάστατο και περίοπτο γλυπτό, η κίνηση του οποίου προεκτείνεται από όλες τις πλευρές στον χώρο. Πιθανόν να ήταν βαμμένο με κόκκινο ή μπλε χρώμα. Σε ορισμένα κυκλαδικά ειδώλια έχουν βρεθεί ίχνη χρώματος.

Συνθετικά, οι καμπύλες των ποδιών της καρέκλας συνδέονται οπτικά με τις καμπύλες της άρπας, των χεριών του αρπιστή και του κεφαλιού του. Αυτές οι καμπύλες δημιουργούν αντίθεση με τις ευθείες γραμμές της πλάτης, της βάσης της καρέκλας και του ανθρώπινου κορμού. Σε όλες τις φόρμες υπάρχει ισορροπία, καθώς όλες έχουν το ίδιο περίπου οπτικό βάρος, την ίδια έλλειψη λεπτομερειών και την ίδια μορφοποίηση. Ο μακρύς λαιμός, που θυμίζει τα αφρικανικά γλυπτά, καθώς και το πεπλατυσμένο κεφάλι δε δείχνουν έλλειψη γνώσης των ανατομικών λεπτομερειών και αναλογιών, αλλά αποτελούν υφολογική επιλογή. Θα ήταν εύκολο στον γλύπτη να χαράξει, για παράδειγμα, σχηματοποιημένα μάτια, όπως σε προγενέστερα ειδώλια, αλλά εδώ επιλέγει την απλοποίηση της φόρμας.

Πηγές:

  • Δημήτρης Ταμπακόπουλος & Γιάννης Μανιάτης, «The marble of the Cyclades and its use in the early Bronze Age».
  • David W. J. Gill & Christopher Chippindale, «Consequences of Esteem for Cycladic Figures».
  • Pat Getz-Gentle & Jack de Vries, «Personal Styles in Early Cycladic Sculpture».
  • Γεώργιος Παπαθανασόπουλος, «Κυκλαδικά ειδώλια – Αρχαιολογικό δελτίο».
  • Pat Getz-Preziosi, «The Male Figure in Early Cycladic Sculpture».

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.