Νεότερη Ελληνική Ιστορία
Οι «αφανείς» ήρωες του ’40.

Οι «αφανείς» ήρωες του ’40.

Όταν οι σειρήνες του πολέμου ξυπνούσαν τον κόσμο, το αξέχαστο εκείνο πρωινό της 28ης Οκτωβρίου, ένας άνεμος καινούργιος φυσούσε πάνω από την ελληνική επικράτεια. Ένας άνεμος που φούσκωνε και γέμιζε τις αγουροξυπνημένες καρδιές των Ελλήνων με ενθουσιασμό και περηφάνια. Ένας άνεμος που γινόταν θύελλα αγανάκτησης και αποφασιστικότητας, βουερή φωνή περιφρόνησης για να μετατραπεί στη συνέχεια σε ένα κέφι παράδοξο, με ξέφρενες εκδηλώσεις και πανηγυρισμούς για ένα γεγονός κάθε άλλο παρά χαρμόσυνο, για την κήρυξη ενός πολέμου…

Οι χιλιάδες ήρωες που πολέμησαν τότε στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο, στην αντίσταση και στον αγώνα για την απελευθέρωση έχουν κατά κάποιο τρόπο αποσυρθεί στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Πολλοί από τους πρωταγωνιστές των ιστοριών που χάρισαν τη ζωή τους στο ιδανικό της πατρίδας, μένουν καταδικασμένοι στη λήθη αφού οι μνήμες από την εποχή εκείνη ανασύρουν κυρίως τα ονόματα του Ιωάννη Μεταξά, του Αλέξανδρου Παπάγου και του Ναπολέοντα Ζέρβα.

Έτσι λοιπόν σε αυτό το άρθρο θα θυμηθούμε μερικούς απ’ αυτούς τους ήρωες που σήμερα είναι σχεδόν ξεχασμένοι, αλλά στην πραγματικότητα αυτοί ενσάρκωσαν, καλύτερα από τον καθένα τις θυσίες και τον ηρωισμό του Ελληνισμού, κατά την διάρκεια του τελευταίου Παγκοσμίου Πολέμου. Ωστόσο σε αυτό το σημείο καλό θα ήταν να αναφέρουμε πως αυτά τα ελάχιστα «άγνωστα» ονόματα, στο ευρύ κοινό, που θα ανασύρουμε από την μνήμη μας είναι μόνον μερικά αναμεσά σε χιλιάδες, αφού μονάδα μέτρησης του ηρωισμού και κατ’ επέκταση του πατριωτισμού, δεν υπάρχει. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν…

Εικόνα: Ο αντιστράτηγος Χαράλαμπος Κατσιμήτρος.

Χαράλαμπος Κατσιμήτρος, «Ο Αετός του Καλπακίου».

Ένας από τους πρώτους που αντιμετώπισε τον όλεθρο της επερχόμενης Ιταλικής εισβολής ήταν ο Χαράλαμπος Κατσιμήτρος. Το ξέσπασμα του Ελληνοϊταλικού πολέμου τον βρίσκει να «κρατά» στα χέρια του τη διοίκηση της 8ης Μεραρχίας. Βλέποντας την συντριπτική υπεροπλία των «λεγεώνων» του Μουσολίνι και παρ’ όλο που η διαταγή από το αρχηγείο ήταν να εγκαταλείψει σιγά-σιγά το Καλπάκι και να οπισθοχωρήσει μπροστά στις δυνάμεις του εχθρού, ο Κατσιμήτρος, «στασιάζει» παραμένοντας στη θέση του και ενημερώνοντας το Γενικό Στρατηγείο πως, «Κρατάω το Καλπάκι, ο Θεός είναι μαζί μας».

Όντας μόνον λίγα χιλιόμετρα από τα σύνορα, στο «μάτι» του κυκλώνα, η 8η Μεραρχία, στέκεται και πολεμά αψηφώντας Θεούς και δαίμονες. Ο Κατσιμήτρος, με κίνδυνο να περικυκλωθεί και να αποδεκατιστεί, εξοπλίζει τους πάντες. Μάγειρες, βοηθητικοί, τσοπάνηδες, παπάδες, γεωργοί, κανείς δεν μένει άπραγος και αμέτοχος σε αυτόν τον «Ιερό Αγώνα». Τελικά το Καλπάκι κράτησε, οι Ιταλοί καθηλώθηκαν και ο Κατσιμήτρος έλαβε το προσωνύμιο ο «Αετός του Καλπακίου».

Μετά την κατάκτηση της Ελλάδας από τους Γερμανούς δέχτηκε να συμμετάσχει στην κυβέρνηση Τσολάκογλου ως υπουργός εργασίας και γεωργίας. Ωστόσο τέσσερις μήνες αργότερα παραιτείται, αντιλαμβανόμενος πως η κυβέρνηση δεν ήταν τίποτα άλλο παρά ένα ανδρείκελο των Γερμανικών δυνάμεων κατοχής. Μετά την απελευθέρωση η «ολιγόμηνη» του αυτή «παρασπονδία» τον οδηγεί στο εδώλιο αφού θεωρείται «δωσίλογος και συνεργάτης» των Γερμανών. Έτσι λοιπόν καταδικάζεται σε φυλάκιση 5,5 χρόνων τα οποία δεν εκτίει. Η φήμη του αποκαθίσταται πλήρως το 1949 όταν του επιστρέφεται ο βαθμός και τα παράσημά του.

Για εκείνη την πρώτη Ιταλική επίθεση στο Καλπάκι, καθώς και για την απείθεια του να οπισθοχωρήσει, η βιογραφία του μας αναφέρει τα εξής, «Καθ’ όλην την μακράν αυτού στρατιωτικήν ζωήν και τους τεσσάρας πολέμους εις ους μετέσχεν από του 1912 και εντεύθεν, τους αγώνας και τας μάχας εις ας έλαβε μέρος, ουδέποτε ευρέθη υπό δυσμενεστέρας και δυσχερεστέρας περιστάσεις εν τη εκτελέσει των καθηκόντων του».

Εικόνα: Ο Μίλτος Ιατρίδης, στα αριστερά, έπειτα από την επιστροφή του στην Σαλαμίνα.

Μιλτιάδης Ιατρίδης, ο «Ναυμάχος του 40’».

Ενώ ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος μαινόταν στα βουνά της Ηπείρου, πέντε ελληνικά υποβρύχια προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τον εχθρό στις θάλασσες της Μεσογείου. Ένα εξ’ αυτών το υποβρύχιο «Παπανικολής» με κυβερνήτη τον Μίλτο Ιατρίδη, έναν απείθαρχο θαλασσόλυκο έμελλε να μείνει στην ιστορία. Όταν στις 22 Απριλίου περιπολούσε κοντά στις ακτές της Ιταλοκρατούμενης Αλβανίας, το πλήρωμα του συλλαμβάνει ένα ιταλικό ιστιοφόρο το οποίο μεταφέρει έγγραφα του ιταλικού ναυτικού.

Σε αυτά αναγράφεται η πληροφορία πως αναμένεται μεγάλη νηοπομπή στο λιμάνι του Αυλώνα στην Αλβανία, με σκοπό τον ανεφοδιασμό των ιταλικών δυνάμεων. Δύο μέρες μετά, όταν εμφανίζονται στον ορίζοντα τα ιταλικά πλοία, ο «Παπανικολής» εκτοξεύει δύο τορπίλες διαλύοντάς τα. Σε αντίποινα οι Ιταλοί εκτοξεύουν 85 βόμβες βυθού με σκοπό να διαλύσουν το υποβρύχιο. Δεν το πετυχαίνει όμως καμία. Το υποβρύχιο και το πλήρωμά του βγαίνει αλώβητο και νικηφόρο. Μετά την απελευθέρωση ο κυβερνήτης του «Παπανικολής», Ιατρίδης, υπηρέτησε στο Πολεμικό Ναυτικό περνώντας από διάφορες διοικητικές θέσεις μέχρι την αποστρατεία του.

Εν τέλει σκοτώνεται σε τροχαίο δυστύχημα στους Αγίους Θεοδώρους Κορινθίας, σε ηλικία 54 ετών. Ήταν παντρεμένος με τη Λέλα Ιατρίδη και έχει μια κόρη, την «Αδριατική». Η πολιτεία τον τίμησε δίνοντας το όνομά του σε μία πλατεία του Πύργου Ηλείας. Στην ομώνυμη πλατεία του Πύργου βρίσκεται και ο ανδριάντας του. Προτομή του Μίλτου Ιατρίδη υπάρχει στη γενέτειρά του το Σοφικό Κορινθίας, και στο Κατάκολο Ηλείας, αλλά και στην πόλη της Κορίνθου δίπλα στην Στρατιωτική Λέσχη. Η δράση του Ιατρίδη και του Υποβρυχίου Παπανικολής ενέπνευσε και την ταινία «Υποβρύχιον Παπανικολής».

Εικόνα: Ο Κώστας Περρίκος ως αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας.

Κώστας Περρίκος, «Ο σαμποτέρ».

Ο αξιωματικός της ελληνικής αεροπορίας, Κωνσταντίνος Περρίκος, δεν έδειξε τον ηρωισμό του μόνο στις πολεμικές επιχειρήσεις αλλά και κατά την περίοδο της κατοχής. Βέβαια στις 27 Απριλίου 1935, είχε αποταχθεί από την Πολεμική Αεροπορία επειδή με σειρά άρθρων του στην εφημερίδα «Εστία» είχε ασκήσει κριτική στην πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του Ελληνικού στρατού, καθώς θεωρούσε ως μη αξιόμαχη την Πολεμική Αεροπορία και ζητούσε την αναδιοργάνωσή της, με τη δημιουργία κρατικής αεροπορικής βιομηχανίας, προκειμένου η Ελλάδα να απαλλαγεί από ξένες πολιτικές και οικονομικές επιρροές στην εκλογή διαφόρων τύπων αεροσκαφών.

Παρότι λοιπόν αντιτάχθηκε στο καθεστώς της «4ης Αυγούστου», με την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου ζήτησε με αίτησή του στο Υπουργείο Αεροπορίας την ανάκλησή του στην ενεργό υπηρεσία. Η αίτησή του γίνεται δεκτή όμως μετά την κατάρρευση του μετώπου απολύεται ξανά. Αμέσως μετά την αποστράτευσή του ιδρύει στην Αθήνα μία από τις πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις, τη «Στρατιά των Σκλαβωμένων Νικητών». Η οργάνωση αυτή αποτέλεσε το πρόπλασμα για την ίδρυση την 1η Οκτωβρίου 1941 της «Πανελληνίου Ενώσεως Αγωνιζομένων Ελλήνων», γνωστής με τα αρχικά «Π.Ε.Α.Ν».

Στην «Π.Ε.Α.Ν» οφείλεται μία από τις κορυφαίες πράξεις της Εθνικής Αντίστασης, η ανατίναξη των γραφείων της οργάνωσης «Ε.Σ.Π.Ο», δηλαδή της Εθνικο-Σοσιαλιστική Πατριωτική Οργάνωσης, στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Γλάδστωνος, στις 20 Σεπτεμβρίου 1942. Η «Ε.Σ.Π.Ο» είχε ιδρυθεί το καλοκαίρι του 1941 από τον γιατρό Σπύρο Στεροδήμα σε συνεργασία με τους Γερμανούς κατακτητές. Η ανατίναξη του κτιρίου χαρακτηρίστηκε από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς της Μόσχας ως το μεγαλύτερο σαμποτάζ που είχε γίνει μέχρι τότε στην κατεχόμενη Ευρώπη.

Βέβαια στις 11 Νοεμβρίου 1942, κατόπιν προδοσίας, ο Κώστας Περρίκος με 12 συναγωνιστές του συλλαμβάνονται σ’ ένα από τα κρησφύγετα της οργάνωσης στην Καλλιθέα. Στις 31 Δεκεμβρίου 1942, καταδικάζεται από Γερμανικό Στρατοδικείο της Αθήνας τρις εις θάνατο και μεταφέρεται στις φυλακές Αβέρωφ στο κελί των μελλοθανάτων «Νο12». Στις 23 Ιανουαρίου 1943 οι Γερμανοί επιτρέπουν στην οικογένειά του να τον επισκεφθεί στη φυλακή. Ήταν η τελευταία φορά που τον είδαν η γυναίκα και τα παιδιά του ζωντανό. Νωρίς το πρωί της 4ης Φεβρουαρίου 1943 οδηγήθηκε στον τόπο της εκτελέσεώς του, στο Σκοπευτήριο Καισαριανής.

Εικόνα: Ο λοχαγός Δημήτριος Κασλάς.

Δημήτριος Κασλάς, «Ο Πατριώτης».

Σύμφωνα με ιστορικές αναφορές σε κανένα άλλο μέρος του κόσμου κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο δεν έπεσαν τόσες οβίδες όσες στο ύψωμα 731. Η πανωλεθρία των Ιταλών σ’ αυτή την επίθεση λέγεται πως έκανε τον Χίτλερ να αποφασίσει να επιτεθεί στην Ελλάδα. Για τις «Νέες Θερμοπύλες», όπως αποκαλούνται από κάποιους, έχει γραφτεί ειδικός «Θούριος» ως εμβατήριο του Στρατού, ενώ αναφέρεται και στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη στην Αθήνα.

Ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος βρίσκει τον Δημήτριο Κασλά λοχαγό στα Τρίκαλα. Η ανδραγαθία του συμβάλλει στο να προαχθεί ήδη από τις πρώτες μέρες του πολέμου σε ταγματάρχη. Παρόλο που η Ελλάδα έχει ήδη απωθήσει τους Ιταλούς στην Αλβανία από το Νοέμβριο του 1940, ζει επί μήνες υπό τον φόβο της περίφημης «Εαρινής επίθεσης» που σχεδίαζε προσωπικά ο Μουσολίνι και εξαπολύθηκε εν τέλει τον Μάρτιο.

Διοικητής του περίφημου υψώματος 731 είναι ο ταγματάρχης Κασλάς, ενώ παρά το γεγονός πως διοικεί ένα αποδεκατισμένο τάγμα, αρνείται να υποχωρήσει όπως υπαγορεύουν οι διαταγές και συνεχίζει καταχωρώντας το ύψωμα 731 στα αρχεία της ιστορία. Έπειτα από την Γερμανική κατάκτηση, ο ηρωικός ταγματάρχης θα πολεμήσει στην αρχή με τον «Ε.Δ.Ε.Σ» και εν συνεχεία με τον «Ε.Λ.Α.Σ».

Έχοντας στιγματιστεί ως αριστερός κατά την περίοδο 1945-1948 οδηγείται στην εξορία. Αφού αποστρατεύθηκε αναγκάστηκε να κάνει άλλες δουλειές για να επιβιώσει. Πικραμένος μέχρι το τέλος της ζωής του αρνείται την προγενέστερη ιδιότητα του σε άτομα που τον αναγνωρίζουν επειδή είχαν υπηρετήσει κάτω από τις διαταγές του. Ο Δημήτρης Κασλάς απεβίωσε στις 22 Φεβρουαρίου του 1966 από καρδιακό επεισόδιο.

Εικόνα: Ο ταγματάρχης Δημήτριος Κωστάκης.

Δημήτριος Κωστάκης, «Ο Ατρόμητος».

Ο πόλεμος του ’40 βρίσκει τον απόστρατο ταγματάρχη Δημήτριο Κωστάκη να ανακαλείται στις τάξεις του στρατού ως «έφεδρος εκ μονίμων». Ως ταγματάρχης του πυροβολικού αποτελεί μαζί με τον διοικητή, Υποστράτηγο Χαράλαμπο Κατσιμήτρο και τον Συνταγματάρχη Παναγιώτη Μαυρογιάννη την «καρδιά και το νευρικό σύστημα» της 8ης Μεραρχίας που παίρνει της πρώτες καθοριστικές αποφάσεις για τον «Υπέρτατο Αγώνα».

Όταν οι Ιταλοί άρχιζαν στις 5.30 την επίθεσή τους σε όλο το πλάτος του αλβανικού μετώπου, τα Ελληνικά τμήματα προκαλύψεως υποχωρούσαν στη βασική γραμμή άμυνας όπου βρισκόταν 8η Μεραρχία. Οι Ιταλικές δυνάμεις προωθούνται σε θέσεις μάχης στα Δολιανά και τον Παρακάλαμο. Το ελληνικό πυροβολικό, με τα παρατηρητήριά του σε θέσεις πλεονεκτικές, βάλλει συνέχεια κατεπάνω τους.

Σύμφωνα με μαρτυρίες στρατιωτών ο Κωστάκης δεν χρησιμοποιεί ποτέ όργανα μέτρησης του πυροβόλου. Αντ’ αυτού χρησιμοποιεί τις δύο γροθιές του δείχνοντας στους πυροβολητές πόσες μοίρες δεξιά και πόσες αριστερά να περιστρέψουν τα πυροβόλα τους, με τα βλήματα βρίσκουν πάντα τον στόχο τους.

Μετά την κατάρρευση του Μετώπου, στο τέλος του Απριλίου 1941, και την συνθηκολόγηση του Ελληνικού Στρατού ο Κωστάκης επέστρεψε στο σπίτι του στα Ιωάννινα. Στις αρχές Μαΐου του ίδιου χρόνου ο Ιταλός ανώτερος στρατιωτικός διοικητής Ιωαννίνων αναζήτησε και κάλεσε στο γραφείο του τον Κωστάκη, που είχε γίνει ο μέγας εφιάλτης των Ιταλών στα βουνά της Ηπείρου. Ο Ιταλός στρατηγός, με τη βοήθεια διερμηνέα, ρώτησε τον Κωστάκη σε ποιες ανώτατες στρατιωτικές ακαδημίες του εξωτερικού ειδικεύθηκε κι όταν εκείνος αντέταξε στους τριγωνομετρικούς υπολογισμούς της βολής την πρακτική μέτρηση με τα δάκτυλα της δεξιάς, ο Ιταλός στρατηγός έμεινε άφωνος.

Εικόνα: Πυροβόλο εν δράση στο Καλπάκι.

Στη συνέχεια τον ρώτησε πως έκρινε τις βολές του Ιταλικού πυροβολικού και ο Κωστάκης του απάντησε πως, «Οι βολές σας είναι σαν αυτές που ρίχνουμε στο γάμο του Καραγκιόζη». Έξαλλος ο Ιταλός διοικητής διέταξε την σύλληψη του, ενώ μεταφέρθηκε αιχμάλωτος αρχικά στην Ιταλία και στη συνέχεια στη Γερμανία πριν μεταφερθεί τελικά σε στρατόπεδο αιχμαλώτων στα σύνορα της Γερμανίας με την Πολωνία. Ο Κωστάκης, που έζησε σε συνθήκες ομηρίας για περισσότερα από τρία χρόνια, απελευθερώθηκε τον Αύγουστο του 1945, από τον Ρωσικό Στρατό που κατέλαβε την Πολωνία.

Μετά την απελευθέρωση του επέστρεψε στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε στο σπίτι του στην οδό Διονυσίου Σολωμού στα Ιωάννινα, στην περιοχή της Αγίας Μαρίνας στην τότε φτωχή συνοικία της Καλούτσανης. Λίγο καιρό μετά την επιστροφή του αποστρατεύθηκε με το βαθμό του αντισυνταγματάρχου και έτσι δεν συμμετείχε στις μάχες του Ελληνικού Στρατού κατά την διάρκεια του Συμμοριτοπολέμου.

Έπειτα από τον θάνατο του, στις 3ης Νοεμβρίου 1961 στα Ιωάννινα, η κόρη του Ασπασία Κωστάκη-Γκόρου ανέφερε πως, «Δεν υπήρχε εκπρόσωπος της ελληνικής κυβέρνησης στην κηδεία του, ούτε ένα στεφάνι, ούτε ένας τιμητικός πυροβολισμός πάνω από τον τάφο του, ούτε καν κιλλίβαντας». Τελικώς ο Κωστάκης τιμήθηκε «μετά θάνατον» με Προεδρικό Διάταγμα το οποίο τον προήγαγε στο βαθμό του υποστρατήγου και του απένεμε τα μετάλλια του «Πολεμικού Σταυρού» και των «Εξαίρετων Πράξεων». Ο Δήμος Ιωαννίνων για να τον τιμήσει έχει αποδώσει το όνομά του σε δρόμο της πόλης και στη γενέτειρά του Μπεστιά, από το 2000, ενώ το 2014 πραγματοποιήθηκαν τα αποκαλυπτήρια προτομής του στη Σχολή Πυροβολικού που εδρεύει στην Αθήνα.

Εν κατακλείδι.

Αυτοί ήταν μόνον μερικοί από εκείνους που έδωσαν τα πάντα για την Πατρίδα χωρίς να περιμένουν το παραμικρό από αυτή. Πολλοί αναγνωρίστηκαν μετα θάνατον, πολλοί πέθαναν άσημοι και μέχρι σήμερα κανείς δεν θυμάται καν την συμβολή τους. Ωστόσο όλοι τους έχουν ένα κοινό και αυτό δεν είναι άλλο από την «Αγάπη τους προς την Πατρίδα». Ένα σπουδαίο μήνυμα, βγαλμένο από τα πεπραγμένα τους, είναι πως «το καθήκον προς την Πατρίδα έρχεται πριν απ’ όλα».

Πηγές:

  • Ομιλία Κωνσταντίνου Τούση, στα αποκαλυπτήρια της προτομής του Κωστάκη στη Μπεστιά Ιωαννίνων.
  • Δημήτριος Λιμνιάτης, ««Το έπος του 1940 και ο στρατηγός Χ. Κατσιμήτρος».
  • Χαράλαμπος Κατσιμήτρος, «Ο Ευρυτάνας στρατηγός της νίκης του 1940».
  • Γεώργιος Μαλούχος, «Χαράλαμπος Κατσιμήτρος ο σύγχρονος Λεωνίδας».
  • Γιώργος Μακαρόνας, «Η πινακοθήκη των αφανών ηρώων».
  • Χαράλαμπος Κατσιμήτρος, «Η Ήπειρος προμαχούσα».

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected! Copyright @2020 Ιστορικές Μνήμες. All Rights Reserved.